Notowania

prawo spadkowe
02.07.2007 08:54

Notariusz potwierdzi nabycie spadku

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało rozszerzenie uprawnień notariuszy. Będą mogli wydawać m.in. akt poświadczenia dziedziczenia, co ma uprościć spadkobranie.

Podziel się
Dodaj komentarz

Założeniem projektu jest m.in. istotne rozszerzenie kompetencji notariuszy w zakresie postępowania spadkowego, poprzez przyznanie im: uprawnień do wydawania aktów poświadczenia dziedziczenia, prawa do wykonywania czynności związanych z otwarciem i ogłoszeniem testamentu oraz prawa do sporządzania zaświadczeń o powołaniu wykonawcy testamentu.

Akt poświadczenia dziedziczenia jest nową instytucją, która stanowić ma alternatywny, w stosunku do sądowego, sposób potwierdzenia uprawnień spadkowych. W aktualnym stanie prawnym ustalenie osób uprawnionych do spadku następuje w trybie postępowania nieprocesowego o stwierdzenie nabycia spadku. Postępowanie takie wszczyna się na wniosek osoby mającej interes prawny.

_ Akt poświadczenia dziedziczenia jest nową instytucją, która stanowić ma alternatywny, w stosunku do sądowego, sposób potwierdzenia uprawnień spadkowych. _Sądem właściwym do prowadzenia wskazanego postępowania, jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część, w ostateczności zaś Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy. Jest to właściwość wyłączna, a zatem nie ma możliwości aby wniosek o stwierdzenie nabycia spadku rozpoznawał inny sąd.

Sądowe postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku wymaga przeprowadzenia rozprawy i z reguły trwa od jednego do dwóch, trzech miesięcy.

Procedura uzyskania notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia w założeniu ma być szybsza i mniej sformalizowana od postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku. Uzyskanie notarialnego poświadczenia dziedziczenia nie będzie wymagało złożenia wniosku obwarowanego wymogami formalnymi, a ponadto uczestnicy takiego postępowania będą mogli dowolnie wybierać notariusza, który akt poświadczenia dziedziczenia sporządzi.

_ Procedura uzyskania notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia w założeniu ma być szybsza i mniej sformalizowana od postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku. _Dzięki instytucji poświadczenia dziedziczenia, urzędowe potwierdzenie uprawnień do spadku będzie można uzyskać w krótkim czasie. Brak na razie wiążących informacji na temat opłat za tego rodzaju czynność, w uzasadnieniu do projektu wskazano jedynie, iż przewidywany łączny koszt uzyskania zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia wynosić będzie 100,00 zł, a zatem o 50,00 zł więcej niż w przypadku sądowego stwierdzenia nabycia spadku.

Koszt uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia nie będzie zatem znaczny, dzięki czemu uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia będzie dostępne dla szerokiej grupy osób.

Zgodnie z projektem akt poświadczenia dziedziczenia może być sporządzony tylko w przypadku dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem jednak dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych, a zatem ustnego, wojskowego oraz sporządzonego na polskim statku morskim lub powietrznym.

Wynika to z faktu, iż w przypadku testamentów szczególnych, zwłaszcza ustnych, istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, zaś czynności związane z przeprowadzaniem dowodów oraz ocena dowodów należą do wyłącznej kompetencji sądów.

Uzyskanie notarialnego poświadczenia dziedziczenia możliwe będzie jedynie w przypadku spraw niespornych.

| Oznacza to, iż wszyscy uczestnicy postępowania o sporządzenie aktu poświadczenia muszą: - złożyć zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia - podpisać protokół dziedziczenia - podpisać akt poświadczenia dziedziczenia. |
| --- |

Brak zgody pomiędzy uczestnikami na którymkolwiek etapie postępowania, w szczególności odmowa podpisania któregokolwiek z w/w dokumentów, przekreśla możliwość skutecznego wydania aktu poświadczenia.

Ponadto sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia będzie możliwe tylko wówczas gdy nie będzie żadnych wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku.

Notariusz odmówi natomiast sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jeśli:

  1. w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku,
  1. w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte i ogłoszone,
  1. wskutek braku małżonka spadkodawcy i krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy spadek przypada, jako spadkobiercy ustawowemu, gminie albo Skarbowi Państwa,
  1. spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.

Postępowanie o wydanie aktu poświadczenia dziedziczenia składa się z trzech etapów.

Etap pierwszy obejmuje sporządzenie protokołu dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Protokół ten zawierać ma zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez uczestników, a także ich oświadczenia m.in. w zakresie: istnienia, nieistnienia testamentów, wiedzy o postępowaniach o stwierdzenie nabycia spadku.

Drugi etap postępowania polega na sporządzeniu przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia, trzeci zaś na zarejestrowaniu przygotowanego przez notariusza i podpisanego przez uczestników aktu poświadczenia dziedziczenia w rejestrze informatycznym. Jeśli w stosunku do danego spadku został już uprzednio sporządzony i zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, nastąpi odmowa rejestracji.

Dopiero z chwilą rejestracji sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, co oznacza, iż dopiero zarejestrowany akt stwarza domniemanie prawne, że osoba wymieniona w akcie jest spadkobiercą.

Ponieważ projekt zakłada rejestrację każdego aktu w systemie informatycznym, Krajowa Rada Notarialna zgodnie z projektem ma utworzyć system informatyczny dla prowadzenia rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia. Pełny zakres danych zawartych w rejestrze udostępniany będzie na żądanie sądów, prokuratur, izb skarbowych i urzędów oraz osób, które wykażą istnienie interesu prawnego np. wierzycieli zmarłych dłużników.

_ Ponieważ projekt zakłada rejestrację każdego aktu w systemie informatycznym, Krajowa Rada Notarialna zgodnie z projektem ma utworzyć system informatyczny dla prowadzenia rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia. _Na stronie internetowej Krajowej Rady Notarialnej znaleźć będzie można natomiast informacje na temat: numeru wpisu, daty, godziny i minuty dokonania wpisu, daty i miejsca sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia , danych notariusza który sporządził akt poświadczenia dziedziczenia oraz imię, nazwisko spadkodawcy, imiona jego rodziców, numer PESEL, datę i miejsce zgonu spadkodawcy oraz jego ostatnie miejsce zamieszkania.

System informatyczny nie będzie obejmował sądowych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku w związku z czym wykluczy jedynie powielanie aktów poświadczenia dziedziczenia. Oznacza to, że rejestr nie zapobiegnie sytuacji w której potwierdzenie nabycia spadku nastąpi zarówno w drodze sądowego postanowienia, jak i notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Wprawdzie projekt przewiduje w takim wypadku uchylenie zarejestrowanego aktu przez sąd, ale wiązać się to będzie z wszczęciem postępowania sądowego, a co za tym idzie z czasem i określonymi kosztami. Utworzenie centralnego rejestru dotyczącego wszystkich spadków co do których stwierdzono lub poświadczono dziedziczenie zapobiegłoby angażowaniu sądów w tego rodzaju sprawy.

Ponadto, skoro skutki prawne poświadczenia następują dopiero w chwili rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia, istotne jest określenie czasu, w jakim system informatyczny zostanie utworzony. Bez systemu informatycznego instytucja notarialnego poświadczenia dziedziczenia nie będzie funkcjonować.

_ Projektowane zmiany poza notarialnym poświadczeniem dziedziczenia, przyznały notariuszom kompetencje w zakresie otwarcia i ogłoszenia testamentu oraz sporządzenia zaświadczeń dotyczących wykonawcy testamentu. W aktualnym stanie prawny te czynności są wyłączną domeną sądu. _Projektowane zmiany poza notarialnym poświadczeniem dziedziczenia, przyznały notariuszom kompetencje w zakresie otwarcia i ogłoszenia testamentu oraz sporządzenia zaświadczeń dotyczących wykonawcy testamentu. W aktualnym stanie prawny te czynności są wyłączną domeną sądu.
Instytucja pozasądowego poświadczenia praw do spadku występuje w wielu porządkach prawnych państw europejskich, przykładowo w prawie francuskim, holenderskim, belgijskim, hiszpańskim i portugalskim. Aktualnie także w ramach Unii Europejskiej prowadzone są prace dotyczące ujednolicenia reguł postępowania spadkowego, w szczególności zaś zmierzające do stworzenia europejskiego świadectwa spadkowego, czy też certyfikatu dziedziczenia, który byłby skuteczny we wszystkich państwach członkowskich.

Zmiany zawarte w projekcie Ministerstwa Sprawiedliwości należy ocenić pozytywnie. Przede wszystkim pozwolą one na odciążenie sądów, bowiem większość spraw z zakresu postępowania spadkowego zakończy się przed notariuszem. Ponadto zmiany te pozwolą w szybki i prosty sposób uzyskać potwierdzenie uprawnień spadkowych, co dla wielu osób stanowić będzie ułatwienie w dochodzeniu praw spadkowych.

Autorka jest aplikantką radcowską, prawnikiem w Kancelarii Prawnej Sampraus

Tagi: prawo spadkowe, prawo, wiadmości, okiem eksperta
komentarze
+1
+1
ważne
smutne
ciekawe
irytujące
Napisz komentarz