Wyrok SN - III RN 103/97
Izba:Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Sygnatura:III RN 103/97
Typ:Wyrok SN
Opis:Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 1998/18/532
Wokanda 1998/9/19
Data wydania:1998-01-08

Wyrok z dnia 8 stycznia 1998 r.
III RN 103/97


Podmiotem, któremu przyznaje się status prawny zakładu pracy chro-
nionej (art. 19 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji osób
niepełnosprawnych - Dz.U. Nr 46, poz. 201 ze zm.), jest zakład pracy w rozu-
mieniu art. 3 KP (art. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób
niepełnosprawnych, tzn. osoba prawna, jednostka organizacyjna nie posiada-
jąca osobowości prawnej lub osoba fizyczna zatrudniająca pracowników), o ile
spełnia ona warunki prawne określone w art. 19 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy.
Ostateczna decyzja Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych przyz-
nająca określonemu zakładowi pracy status prawny zakładu pracy chronionej
może być uchylona lub zmieniona jedynie na zasadach i trybie określonym
przepisami ustawy (art. 16 KPA ). Ponadto w sytuacjach, o których mowa w art.
162 § 1 KPA, Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych stwierdza jej
wygaśnięcie.


Przewodniczący SSN: Andrzej Wasilewski (autor uzasadnienia), Sędziowie
SN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza
Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 1998 r. sprawy ze skargi Zakładu
Pracy Chronionej Przedsiębiorstwa Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu
Energetycznego S.A. w J.L. na decyzję Izby Skarbowej w T. z dnia 18 grudnia 1995
r. [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku dochodowego od osób prawnych
za 1993 r., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [....] od wyroku
Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie
z dnia 8 maja 1997 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.


U z a s a d n i e n i e

- 2 -


Decyzją z dnia 14 lipca 1992 r. [...] Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych stwierdził, że Przedsiębiorstwo Dystrybucji Węgla Kamiennego
[...] Okręgu Energetycznego Spółka z o.o. z siedzibą w J.L. przy ul. B. 69, które z
dniem 8 listopada 1993 r. przekształcone zostało w Spółkę Akcyjną, spełnia warunki
określone w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji
zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz. 20 ze zm. - powoływanej
nadal jako: ustawa o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej) i na tej podstawie uzys-
kało ono status prawny tzw. zakładu pracy chronionej. W decyzji tej zamieszczone
zostało pouczenie, że zachowuje ona ważność pod warunkiem spełnienia przez ten
Zakład kryteriów określonych w art. 19 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji za-
wodowej i równocześnie zobowiązano Zakład do informowania raz na kwartał Biura
Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych o spełnianiu tych warunków oraz
o obowiązku niezwłocznego powiadomienia tegoż Pełnomocnika w wypadku zmiany
warunków w odniesieniu do któregokolwiek z kryteriów oceny określonych w art. 19
ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej. Jednakże w wyniku kontroli
przeprowadzonej przez Urząd Kontroli Skarbowej w T. w dniach od 3 października
1994 r. do dnia 15 lutego 1995 r., która obejmowała okres rozliczeń Spółki z budże-
tem Państwa za czas od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 30 września 1994 r., stwier-
dzono, że Spółka ta, na skutek licznych zmian strukturalnych lub stopniowego roz-
szerzania zakresu prowadzonej działalności oraz wynajmu lub dzierżawy posiada-
nych obiektów lub pomieszczeń, już w 1993 r. faktycznie utraciła przysługujące jej
uprawnienia tzw. zakładu pracy chronionej. W świetle powyższych ustaleń, Urząd
Skarbowy w J.L. uznał, że Zakład Pracy Chronionej Przedsiębiorstwo Dystrybucji
Węgla Kamiennego [...] Ośrodka Energetycznego S.A. już od 1993 r. nie spełnia
warunków upoważniających go do korzystania ze stosownych zwolnień podatkowych
i z tej przyczyny decyzją z dnia 17 czerwca 1995 r. [...] określił wysokość zobowiąza-
nia podatkowego w podatku od osób prawnych za 1993 rok oraz decyzją z dnia 27
czerwca 1995 r. [...] odmówił zaniechania ustalenia zobowiązania podatkowego w
podatku dochodowym od osób prawnych w wysokości 36.000 zł. Decyzje te co do
zasady utrzymała następnie w mocy Izba Skarbowa w T. decyzją z dnia 18 grudnia
1995 r. [...]. W uzasadnieniu powyższych decyzji organów podatkowych podniesiono

- 3 -

w szczególności, że z treści postanowienia Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełno-
sprawnych z dnia 19 czerwca 1995 r. wynika, że decyzja tegoż Pełnomocnika z dnia
14 lipca 1992 r. [...], mocą której Przedsiębiorstwu Dystrybucji Węgla Kamiennego
[...] Okręgu Energetycznego w J.L. przyznany został status tzw. zakładu pracy chro-
nionej, obejmowała wyłącznie ówczesną działalność tego Przedsiębiorstwa prowa-
dzoną w J.L. w budynku przy ul. B. nr 69. Stanowisko takie potwierdzone zostało
następnie w piśmie Biura Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia
20 listopada 1995 r. skierowanym do Urzędu Skarbowego w J.L., w którym stwier-
dzono, że zwolnienie z podatkowych należności budżetowych oraz wpłat na Fundusz
Pracy, o których mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji dotyczy
tylko działalności prowadzonej przez to Przedsiębiorstwo w jego Zakładzie
Szwalniczym w J.L. przy ul. B. nr 69. W opinii organów podatkowych oznaczało to, że
Przedsiębiorstwo było obowiązane odprowadzać podatki od całej swojej działalności
z wyjątkiem Zakładu Szwalniczego w J.L. przy ul. B. nr 69, który jako jedyny mógł
korzystać ze zwolnień podatkowych jako tzw. zakład pracy chronionej. Ponadto w
uzasadnieniu decyzji podatkowych podkreślono, że mimo iż Przedsiębiorstwo
Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Ośrodka Energetycznego S.A. w J.L. było obo-
wiązane, zgodnie z decyzją Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z
dnia 14 lipca 1992 r., składać raz na kwartał rzetelne informacje do Biura tegoż Peł-
nomocnika o spełnianiu warunków prawnych tzw. zakładu pracy chronionej, a w
przypadku zmiany każdego z tych warunków określonych w art. 19 ust. 1 ustawy o
zatrudnieniu i rehabilitacji powinno bezzwłocznie poinformować o tym Pełnomocnika,
składało ono wyłącznie informacje dotyczące struktury zatrudnienia osób niepełno-
sprawnych (stosownie do wymagania wynikającego z art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o
zatrudnieniu i rehabilitacji); nie informowało natomiast o zmianach organizacyjnych
związanych z rozszerzeniem działalności, o organizowaniu nowych oddziałów oraz o
nabywaniu i dzierżawieniu obiektów i pomieszczeń do prowadzenia działalności.
Na tę decyzję Izby Skarbowej w T. Zakład Pracy Chronionej Przedsiębiors-
two Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. złożył
skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o stwierdzenie nieważno-
ści wyżej wymienionych decyzji w zakresie określenia wysokości podatku dochodo-
wego od osób prawnych w kwocie 2.008.443,20 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie

- 4 -

1.621.416,20 zł, względnie o ich uchylenie w tym samym zakresie. W uzasadnieniu
skargi skarżący podniósł w szczególności także, że zarzut organów skarbowych ja-
koby skarżący nie spełniał wymaganych przez ustawę o zatrudnieniu i rehabilitacji
warunków wymaganych dla dalszego utrzymania przyznanego mu uprzednio statusu
tzw. zakładu pracy chronionej jest nietrafny. Art. 19 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i
rehabilitacji stanowi, że status tzw. zakładu pracy chronionej na wniosek kierownika
zakładu pracy stwierdza Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Status
taki może uzyskać jedynie zakład pracy rozumiany jako jednostka organizacyjna za-
trudniająca pracowników (art. 3 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji w związku z
art. 3 Kodeksu pracy). Skarżący był i jest zakładem pracy w tym znaczeniu. Speł-
nienie warunków pracy chronionej przez skarżącego zostało stwierdzone obowiązu-
jącą nadal decyzją Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 14 lipca
1992 r. [...] i wyłącznie ten organ jest właściwy dla ewentualnego uchylenia lub
zmiany tej decyzji. Tymczasem w niniejszej sprawie organy skarbowe, tj. Urząd Kon-
troli Skarbowej, Urząd Skarbowy, a następnie także Izba Skarbowa, bez jakiejkolwiek
podstawy prawnej stwierdzają, że skarżący utracił status tzw. zakładu pracy
chronionej już w 1993 r. W tej sytuacji skarżący zarzuca, że oparte na takiej przes-
łance przedmiotowe decyzje organów podatkowych są dotknięte wadą nieważności,
o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 KPA. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w
T. wniosła natomiast o jej oddalenie, podkreślając między innymi, że stosownie do
stanowiska wyrażonego w piśmie z Biura Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełno-
sprawnych z dnia 20 listopada 1995 r. skierowanym do Urzędu Skarbowego w J.L.
[...], zwolnienie z podatków i nie podatkowych należności budżetowych oraz wpłat na
Fundusz Pracy, o których mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji,
dotyczy tylko działalności prowadzonej przez skarżącego w J.L. przy ul. B. nr 69,
natomiast podatki związane z wykonywanie działalności w innych miejscach, które
nie zostały objęte decyzją Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych skiero-
waną do skarżącego, nie są objęte takim zwolnieniem i w tym zakresie skarżący po-
winien odprowadzać podatki do Urzędu Skarbowego na zasadach ogólnych.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Rze-
szowie wyrokiem z dnia 8 maja 1997 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję Izby Skarbo-
wej w T. z dnia 18 grudnia 1995 r. oraz poprzedzające ją decyzje Urzędu Skarbo-

- 5 -

wego w J.L., to jest decyzję z dnia 17 czerwca 1995 r. w części dotyczącej określenia
wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od osób prawnych za 1993 rok
oraz decyzję z dnia 27 czerwca 1995 r. w części dotyczącej odmowy zaniechania
ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od osób prawnych w wysokości
36.000 zł. W uzasadnieniu tego wyroku podniesiono w szczególności także, że Peł-
nomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Pracy i Polityki Soc-
jalnej decyzją z dnia 14 lipca 1992 r. [...] stwierdził, iż Przedsiębiorstwo Dystrybucji
Węgla Kamiennego [...] Okręgu Energetycznego w J.L. przy ul. B. nr 69 począwszy
od dnia 1 lipca 1992 r. spełnia warunki określone w art. 19 ust. 1 ustawy o zatrud-
nieniu i rehabilitacji, które uprawniają je do korzystania ze statusu prawnego tzw.
zakładu pracy chronionej. Natomiast w piśmie Biura Pełnomocnika do Spraw Osób
Niepełnosprawnych z dnia 20 listopada 1995 r. [...] skierowanym do Urzędu Skarbo-
wego w J.L. stwierdzono, że w świetle obowiązujących przepisów nie ma wystarcza-
jących podstaw prawnych do uchylenia decyzji administracyjnej stwierdzającej po-
siadanie przez to przedsiębiorstwo statusu tzw. zakładu pracy chronionej. Wynika
stąd, że decyzja Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 14 lipca
1992 r. o przyznaniu skarżącemu przedsiębiorstwu statusu prawnego tzw. zakładu
pracy chronionej, nigdy nie została zmieniona lub uchylona przez upoważniony do
tego organ, i to pomimo że pismem z dnia 28 lutego 1995 r. Urząd Kontroli Skarbo-
wej wystąpił z wnioskiem o jej uchylenie. Dlatego w ocenie Naczelnego Sądu Admi-
nistracyjnego należy przyjąć, że w okresie, którego dotyczą zaskarżone decyzje po-
datkowe, Przedsiębiorstwo Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu Energetycz-
nego S.A. w J.L. posiadało status prawny tzw. zakładu pracy chronionej, a w tej sy-
tuacji ani Urząd Kontroli Skarbowej, ani też Urząd Skarbowy lub Izba Skarbowa nie
były uprawnione do formułowania samodzielnie odmiennej oceny prawnej w kwestii,
czy skarżący taki status posiada czy też nie. Naczelny Sąd Administracyjny nie po-
dzielił także stanowiska organów orzekających, że status prawny tzw. zakładu pracy
chronionej przyznany Przedsiębiorstwu Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu
Energetycznego S.A. w J.L. dotyczył wyłącznie pomieszczeń produkcyjnych położo-
nych w J.L. przy ul. B. nr 69, albowiem wedle art. 3 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i re-
habilitacji ,,zakładem pracy" jest w tym wypadku zakład pracy w rozumieniu art. 3 Ko-
deksu pracy, a takim zakładem pracy jest całe Przedsiębiorstwo Dystrybucji Węgla

- 6 -

Kamiennego [...] Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. wraz ze wszystkimi wchodzą-
cymi z jego skład oddziałami i zakładami, a nie jedynie jego pomieszczenia (,,zakład")
położone w J.L. przy ul. B. nr 69.
Minister Sprawiedliwości [...] złożył rewizję nadzwyczajną od powyższego
wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w
Rzeszowie z dnia 8 maja 1997 r. [...], zarzucając mu rażące naruszenie art. 27 ust. 1
ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74,
poz. 368 ze zm.) oraz przepisów art. 19 ust. 1 pkt 1 - pkt 3 ustawy z dnia 9 maja
1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr
46, poz. 201 ze zm.) i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Admi-
nistracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi Zakładu
Pracy Chronionej Przedsiębiorstwa Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu
Energetycznego S.A. w J.L., bądź o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy
Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie-Ośrodkowi Zamiejscowemu w
Rzeszowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej pod-
niesiono w szczególności, że dokonana w rozpoznawanej sprawie przez organy po-
datkowe w celu ustalenia obowiązku podatkowego ocena, dotycząca działalności
Zakładu Pracy Chronionej Przedsiębiorstwa Dystrybucji Węgla Kamiennego [...]
Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. rozszerzonej już po uzyskaniu przez to Przed-
siębiorstwo statusu tzw. zakładu pracy chronionej na podstawie decyzji Pełnomoc-
nika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 14 lipca 1992 r., nie pozbawia tego
Przedsiębiorstwa sama przez się statusu prawnego tzw. zakładu pracy chronionej:
,,lecz jest uprawnionym postępowaniem w celu wyjaśnienia czy rozszerzona działal-
ność Spółki jest zgodna z treścią decyzji Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełno-
sprawnych z dnia 14 lipca 1992 r.". Podkreślono równocześnie, że uzyskane w ni-
niejszej sprawie pisma wyjaśniające oraz wydane w trybie art. 113 § 2 KPA posta-
nowienie Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 19 czerwca 1995
r. skierowane do organów administracji państwowej i samorządowej precyzowały
zakres obowiązywania decyzji z dnia 14 lipca 1992 r. [...] w sprawie przyznania tejże
Spółce statusu tzw. zakładu pracy chronionej. Wynika z nich jednoznacznie, że
ograniczają zakres skutków prawnych wspomnianej decyzji do działalności prowa-
dzonej przez tę Spółkę w Zakładzie Szwalniczym w J.L. przy ul. B. nr 69, a więc z

- 7 -

wyłączeniem działalności prowadzonej poza tym obiektem, która powinna być opo-
datkowana. Trafność postępowania organów podatkowych potwierdza także, w opinii
rewizji nadzwyczajnej, stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjnym w
analogicznej sytuacji w wyroku z dnia 17 maja 1995 r. [...] Ponadto w rewizji nadzwy-
czajnej zwrócono uwagę, że w Prokuraturze Wojewódzkiej w T. toczy się, związane z
działalnością tejże Spółki, postępowanie przygotowawcze przeciwko 15 osobom o
popełnienie czynów z art. 201, art. 225 § 4 w związku z art. 10 § 2 i art. 58 KK. Za-
kład Pracy Chronionej Przedsiębiorstwo Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu
Energetycznego S.A. w J.L. pismem z dnia 5 stycznia 1998 r. w odpowiedzi na rewi-
zję nadzwyczajną wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko zajmowane w
sprawie w toku postępowania przed organami podatkowymi oraz w pełni podzielając
argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rewizją nadzwyczajną
wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie
w niniejszej sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do postanowienia art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o
zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz.
201 ze zm.), status prawny tzw. zakładu pracy chronionej może uzyskać zakład
pracy zatrudniający nie mniej niż 20 pracowników, jeżeli równocześnie spełnia okre-
ślone w tym przepisie warunki prawne dotyczące: wskaźnika zatrudnienia osób nie-
pełnosprawnych, które nota bene odnoszone są do ogólnej liczby zatrudnionych
przez dany zakład pracy (art. 19 ust. 1 pkt 1 oraz art. 19 ust. 1a tej ustawy), wyma-
gań architektonicznych i wyposażenia obiektów i pomieszczeń danego zakładu pracy
(art. 19 ust. 1 pkt 2 tej ustawy) oraz zapewnienia zatrudnionym osobom nie-
pełnosprawnym podstawowej i specjalistycznej opieki medycznej, poradnictwa i
usług rehabilitacyjnych (art. 19 ust. 1 pkt 3 tej ustawy). Przy czym art. 3 pkt 1 ustawy
o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych przesądza, że ilekroć jest w niej
mowa o ,,zakładzie pracy", to należy przez to rozumieć zakład pracy w rozumieniu
art. 3 KP, czyli osobę prawną, jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości
prawnej lub osobę fizyczną zatrudniającą pracowników w celach zarobkowych. Z

- 8 -

kolei art. 3 pkt 2 tej ustawy stanowi, że tzw. zakładem pracy chronionej jest zakład
pracy (w wyżej podanym rozumieniu), który spełnia warunki określone w art. 19
ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Równocześnie art. 19
ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych stanowi, że o
przyznaniu statusu prawnego tzw. zakładu pracy chronionej decyduje, w każdym
wypadku na wniosek kierownika zainteresowanego zakładu pracy, Pełnomocnik do
Spraw Osób Niepełnosprawnych, w porozumieniu z Państwową Inspekcją Pracy, po
uprzednim stwierdzeniu, że dany zakład pracy spełnia wymagane warunki ustawowe.
Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że na gruncie obowiązującego stanu
prawnego podmiotem prawnym, któremu przyznaje się status prawny tzw. zakładu
pracy chronionej, wraz z wynikającymi stąd uprawnieniami i obowiązkami (art. 20 -
art. 23 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych), jest określony
zakład pracy (tzn. osoba prawna, jednostka organizacyjna nie posiadająca
osobowości prawnej lub osoba fizyczna zatrudniająca pracowników), o ile spełnia on
ustawą określone warunki prawne, a nie wchodząca w skład danego zakładu pracy
jego wewnętrzna jednostka organizacyjna, w której dany zakład pracy zatrudnia
osoby niepełnosprawne. Przy czym ostateczna decyzja Pełnomocnika do Spraw
Osób Niepełnosprawnych przyznająca określonemu zakładowi pracy status prawny
tzw. zakładu pracy chronionej może być uchylona lub zmieniona jedynie na zasadach
i w trybie określonym przepisami ustawy (art. 16 KPA). Ponadto w sytuacjach, o
których mowa w art. 162 § 1 KPA, Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych
stwierdza jej wygaśnięcie.
W rozpoznawanej sprawie Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych
w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej decyzją [...] z dnia 14 lipca 1992 r. [...] wy-
daną na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełno-
sprawnych oraz art. 104 KPA stwierdził, że Przedsiębiorstwo Węgla Kamiennego [...]
Okręgu Energetycznego w J.L. przy ul. B. nr 3 spełnia warunki określone w art. 19
ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Ponieważ jednak
w dniu wydania powyższej decyzji siedziba Przedsiębiorstwa mieściła się w J.L. przy
ul. B. nr 69, przeto w wydanym następnie przez Pełnomocnika do Spraw Osób
Niepełnosprawnych w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej w trybie art. 113 § 3
KPA postanowieniu z dnia 19 czerwca 1995 r. stwierdzono, że decyzja ta odnosi się

- 9 -

do działalności zakładu pracy w J.L. przy ul. B. nr 69. Tymczasem przeprowadzona w
dniach od 3 października 1994 r. do 15 lutego 1995 r. przez Urząd Kontroli Skar-
bowej w T. w Zakładzie Pracy Chronionej Przedsiębiorstwo Dystrybucji Węgla Ka-
miennego [...] Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. kontrola, która obejmowała rozli-
czenia tego Przedsiębiorstwa z budżetem Państwa za okres od dnia 1 stycznia 1993
r. do dnia 30 września 1994 r., w opinii organu kontrolującego wykazała, że Spółka ta
już od 1993 r. nie spełnia warunków tzw. zakładu pracy chronionej, o których mowa
w art. 19 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych i w tym
stanie rzeczy faktycznie utraciła ona uprawnienia do posiadania statusu prawnego
tzw. zakładu pracy chronionej. W tej sytuacji Urząd Kontroli Skarbowej w T. zwrócił
się z odpowiednim pismem o wyjaśnienia w tej sprawie do Biura Pełnomocnika do
Spraw Osób Niepełnosprawnych. W odpowiedzi w piśmie z dnia 8 maja 1995 r. Biura
Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych stwierdzono, że wydana na
wniosek Przedsiębiorstwa Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu
Energetycznego w J.L. w dniu 14 lipca 1992 r. decyzja: ,,dotyczy wyłącznie działal-
ności gospodarczej prowadzonej przez zakład w J.L. przy ul. B. nr 3" (we wspomnia-
nym wyżej późniejszym postanowieniu Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełno-
sprawnych wyjaśniono, że decyzja dotyczy tego Przedsiębiorstwa z siedzibą w J.L.
przy ul. B. nr 69, a nie przy ul. B. nr 3). Podobnie także w kolejnych pismach Biuro
Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych wyjaśniało co następuje: 1) w
związku z wnioskiem Urzędu Kontroli Skarbowej w T. skierowanym do Pełnomocnika
do Spraw Osób Niepełnosprawnych o uchylenie statusu tzw. zakładu pracy chronio-
nej Zakładowi Pracy Chronionej Przedsiębiorstwu Dystrybucji Węgla Kamiennego [...]
Okręgu Energetycznego S.A. w J.L., Biuro Pełnomocnika do Spraw Osób Nie-
pełnosprawnych pismem z dnia 18 maja 1995 r. zwróciło się do tego Przedsiębiors-
twa o nadesłanie informacji, na podstawie których można by ocenić czy nadal spełnia
ono warunki tzw. zakładu pracy chronionej, a równocześnie poinformowano to
Przedsiębiorstwo, że przedmiotowa decyzja Pełnomocnika do Spraw Osób Niepeł-
nosprawnych z dnia 14 lipca 1992 r.: ,,dotyczy wyłącznie działalności gospodarczej
prowadzonej przez zakład w J.L. przy ul. B. 3"; 2) w piśmie z dnia 14 czerwca 1995 r.
skierowanym przez Biuro Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych do
Urzędu Miasta i Gminy w J.L. wyjaśniono, że wspomniana decyzja Pełnomocnika do

- 10 -

Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 14 lipca 1992 r.: ,,obejmuje działalność
gospodarczą prowadzoną przy ul. B. nr 69"; 3) w piśmie z dnia 20 listopada 1995 r.
Biura Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych skierowanym do Urzędu
Skarbowego w J.L. przypomniano treść wspomnianego wyżej wcześniejszego posta-
nowienia Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 19 czerwca 1995
r., wydanego w trybie art. 113 § 2 KPA i równocześnie wyjaśniono, że brak jest
podstaw do uchylenia decyzji Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z
dnia 14 lipca 1992 r., mocą której Przedsiębiorstwu Dystrybucji Węgla Kamiennego
[...] Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. przyznano status tzw. zakładu pracy chro-
nionej; zastrzeżono przy tym, że zwolnienie podatkowe, z którego korzystają tzw.
zakłady pracy chronionej, powinno w tym wypadku dotyczyć działalności gospodar-
czej prowadzonej przez dane Przedsiębiorstwo wyłącznie w J.L. przy ul. B. nr 69, a
nie w innych miejscach. Przedstawiona wyżej korespondencja Biura Pełnomocnika
do Spraw Osób Niepełnosprawnych, która została zgromadzona w toku postępowa-
nia dowodowego w niniejszej sprawie, daje podstawę do stwierdzenia, że:
Po pierwsze - Zarówno Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych w
Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej, jak i pracownicy Biura Pełnomocnika do
Spraw Osób Niepełnosprawnych w niniejszej sprawie błędnie interpretowali i stoso-
wali przepis art. 19 w związku z art. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji
osób niepełnosprawnych, skoro uznawali, że jest dopuszczalne przyznanie statusu
prawnego tzw. zakładu pracy chronionej wyłącznie określonej jednostce organi-
zacyjnej wchodzącej w skład zakładu pracy, a nie samemu zakładowi pracy, który
ubiegając się o przyznanie statusu tzw. zakładu pracy chronionej powinien (właśnie
jako zakład pracy) spełnić warunki wymagane przepisami tej ustawy (np. w odniesie-
niu do proporcji zatrudnienia). Taka błędna interpretacja i stosowanie powyższych
przepisów może wskazywać, że w danym wypadku ocena spełnienia przez Przed-
siębiorstwo Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu Energetycznego S.A. w J.L.,
określonych w art. 19 ust. 1 i ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji osób nie-
pełnosprawnych warunków niezbędnych dla uzyskania statusu prawnego tzw. za-
kładu pracy chronionej, dokonywana była w sposób nieprawidłowy zarówno w chwili
wydania decyzji z dnia 14 lipca 1992 r. o przyznaniu temu Przedsiębiorstwu statusu
prawnego tzw. zakładu pracy chronionej, jak i na etapie kolejnych kontroli dotyczą-

- 11 -

cych spełniania przez Przedsiębiorstwo tych warunków w okresie obowiązywania tej
decyzji, bowiem odnoszono ją wyłącznie do określonej wewnętrznej jednostki organi-
zacyjnej tego Przedsiębiorstwa, a nie w stosunku do Przedsiębiorstwa jako zakładu
pracy.
Po drugie - Mimo że Urząd Kontroli Skarbowej w T., który w wyniku ustaleń
dokonanych w toku przeprowadzonej kontroli stwierdził, że Przedsiębiorstwo Dystry-
bucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. już od 1993 r. fak-
tycznie nie spełnia warunków wymaganych dla korzystania ze statusu prawnego tzw.
zakładu pracy chronionej i w związku z tym wystąpił do Pełnomocnika do Spraw
Osób Niepełnosprawnych z jednoznacznym wnioskiem o uchylenie decyzji z dnia 14
lipca 1992 r., mocą której Przedsiębiorstwu temu przyznany został status prawny
tzw. zakładu pracy chronionej, Pełnomocnik nie wszczął wówczas stosownego pos-
tępowania administracyjnego, w celu wyjaśnienia przedstawionej sprawy i wydania
odpowiednich rozstrzygnięć, ale ograniczył się jedynie do załatwienia sprawy w dro-
dze urzędowej korespondencji pomiędzy Biurem Pełnomocnika do Spraw Osób Nie-
pełnosprawnych a samym Przedsiębiorstwem, a także Urzędem Miasta i Gminy w
J.L. oraz Urzędem Skarbowym w J.L. W rezultacie przedmiotowa decyzja Pełno-
mocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 14 lipca 1992 r., której ani nie
zmieniono, ani nie uchylono, ani też nie stwierdzono jej wygaśnięcia w prawem okre-
ślonym trybie (art. 16 KPA oraz art. 162 § 1 KPA), nadal obowiązuje i stanowi pods-
tawę prawną dla korzystania przez Przedsiębiorstwo Dystrybucji Węgla Kamiennego
[...] Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. ze statusu prawnego tzw. zakładu pracy
chronionej.
Należy równocześnie mieć na uwadze, że kompetencja do autorytatywnego
stwierdzenia, że określony zakład pracy spełnia warunki tzw. zakładu pracy chronio-
nej przyznana została przez ustawę wyłącznie Pełnomocnikowi do Spraw Osób Nie-
pełnosprawnych (art. 19 ust. 2 ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełno-
sprawnych). Skoro więc w rozpoznawanej sprawie decyzja Pełnomocnika do Spraw
Osób Niepełnosprawnych z dnia 14 lipca 1992 r. o przyznaniu Przedsiębiorstwu
Dystrybucji Węgla Kamiennego [...] Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. statusu
prawnego tzw. zakładu pracy chronionej nadal obowiązuje, to oznacza to także, że
Przedsiębiorstwo to uprawnione jest do korzystania z przyznanych ustawą (ex lege)

- 12 -

zwolnień podatkowych, o których mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o zatrudnianiu i re-
habilitacji osób niepełnosprawnych.
W tej sytuacji zarówno decyzja Urzędu Skarbowego w J.L. z dnia 17 czerw-
ca 1995 r. [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w
podatku dochodowym od osób prawnych za 1993 r., jak i decyzja z dnia 27 czerwca
1995 r. [...] w przedmiocie odmowy zaniechania ustalenia zobowiązania podatkowe-
go w podatku dochodowym od osób prawnych w wysokości 36.000 zł oraz utrzymu-
jąca obie wyżej wymienione decyzje w mocy decyzja Izby Skarbowej w T. z dnia 18
grudnia 1995 r. [...], były niezgodne z prawem i w rażący sposób naruszały wynika-
jącą z art. 16 KPA zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Opierały się one bo-
wiem na błędnym założeniu, że w danym wypadku organ podatkowy, dokonując wła-
snej oceny stanu faktycznego w sprawie, może odmówić respektowania przysługują-
cych podatnikowi z mocy samej ustawy uprawnień do zwolnienia podatkowego (art.
20 ust. 1 i ust. 2 ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji niepełnosprawnych). Podnie-
siony w rewizji nadzwyczajnej zarzut, że w danym wypadku podatnik dopuścił się
czynności zmierzających do obejścia przepisów podatkowych (agere in fraudem
legis), sam przez się nie może stanowić podstawy do pozbawienia podatnika upraw-
nień z jakich korzysta on na podstawie obowiązującej decyzji administracyjnej. Za-
rzut taki powinien zostać natomiast zweryfikowany poprzez wszczęcie postępowania
administracyjnego mającego na celu zmianę, uchylenie lub stwierdzenie wygaśnięcia
wydanej wcześniej decyzji Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia
14 lipca 1992 r. o przyznaniu Przedsiębiorstwu Dystrybucji Węgla Kamiennego [...]
Okręgu Energetycznego S.A. w J.L. statusu prawnego tzw. zakładu pracy chronionej,
co jednak w danym wypadku nie nastąpiło.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.
483) oraz art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo
o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o
kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr
43, poz. 189) w związku z art. 39312 KPC orzekł, jak w sentencji.

========================================
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych - inne orzeczenia:
dokumentdata wyd.
[IA] III RN 135/03   Wyrok SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2004/16/274
2003-12-12 
[IA] III RN 45/03   Postanowienie SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2004/11/185
2003-07-22 
[IA] III RN 36/03   Wyrok SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2004/12/201
2003-07-31 
[IA] III RN 17/03   Wyrok SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2004/11/186
2003-07-31 
[IA] III RN 12/03   Wyrok SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2004/13/218
2003-08-12 
  • Adres publikacyjny: