Na skróty

Money.plPrawoAktualnościOkiem eksperta

Kiedy następuje umorzenie postępowania w procesie karnym?

2010-03-08 07:00

Kiedy następuje umorzenie postępowania w procesie karnym?

Umorzenie postępowania karnego, czyli jego zakończenie w określonej sprawie, jeżeli dalsze postępowanie jest niedopuszczalne lub bezprzedmiotowe może mieć miejsce w kilku przypadkach.

Art. 17 § 1 kodeksu postępowania karnego (dalej jako „kpk”) zawiera katalog sytuacji, w których nie prowadzi się postępowania, a jeżeli zostało już wszczęte, to organ, który je prowadzi powinien je umorzyć.

Nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy:
1) czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia,
2) czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa,
3) społeczna szkodliwość czynu jest znikoma,
4) ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze,
5) oskarżony zmarł,
6) nastąpiło przedawnienie karalności,
7) postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się,
8) sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych,
9) brak skargi uprawnionego oskarżyciela,
10) brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej,
11) zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie.



Krajowy Rejestr Karny - kiedy następuje zatarcie skazania?

Są to tzw. negatywne przesłanki procesowe, które w przypadku ich wystąpienia w toku prowadzonego postępowania skutkują jego umorzeniem. Niemniej jednak nie jest to katalog zamknięty. Do negatywnych przesłanek procesowych niewymienionych w art. 17 § 1 kpk należy np. abolicja, czyli generalny akt łaski.

1. czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia

Przypadek ten odnosi się do sytuacji, kiedy w ogóle popełnienie przestępstwa nie miało miejsca, jak i do sytuacji, gdy postępowanie karne było prowadzone przeciwko niewłaściwemu oskarżonemu.

2. czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa

W tej sytuacji czyn miał miejsce, jednak nie zawiera on wszystkich znamion określonego przestępstwa. Dotyczy to również sytuacji, gdy oskarżony działał w ramach tzw. obrony koniecznej, w stanie wyższej konieczności, pod wpływem błędu lub był niepoczytalny.

3. społeczna szkodliwość czynu jest znikoma

Oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu w toku postępowania przygotowawczego dokonuje prokurator, umarzając postępowanie postanowieniem, a w toku postępowania przed sądem – sąd, umarzając postępowanie wyrokiem (art. 414 § 1 k.p.k.)

4. ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze

Kodeks karny przewiduje liczne przypadki, kiedy mimo popełnienia danego czynu, sprawca nie podlega karze. Przykładowo niezawiadomienie o popełnieniu przestępstwa jest zgodnie z art. 240 § 1 kodeksu karnego (dalej jako „kk”) przestępstwem. Niemniej jednak nie podlega karze, kto zaniechał zawiadomienia z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym (art. 240 § 3 kk). Innym przykładem jest art. 15 § 1 kk, w myśl którego nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi stanowiącego znamię czynu zabronionego.

5. oskarżony zmarł
Śmierć oskarżonego jest oczywistą przesłanką umorzenia postępowania karnego toczącego się przeciwko niemu.

6. nastąpiło przedawnienie karalności
Zgodnie z art. 101 § 1 kk karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:
1) 30 - gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa,
2) 20 - gdy czyn stanowi inną zbrodnię,
2a) 15 - gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat,
3) 10 - gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata,
4) 5 - gdy chodzi o pozostałe występki.

Natomiast karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia.

Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok; jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu (art. 45 kodeksu wykroczeń).

7. postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się
Stan rzeczy osądzonej zachodzi wówczas, gdy uprzednio zakończone zostało prawomocne postępowanie co do tego samego czynu tej samej osoby, zaś nowe postępowanie pokrywa się z przedmiotem postępowania w sprawie już zakończonej, a także gdy jego przedmiot jest częścią przedmiotu osądzonego w sprawie już zakończonej.

Nie wszczyna się również postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli wcześniej wszczęte toczy się co do tego samego czynu i tej samej osoby.

8. sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych
W punkcie tym ujęto brak podsądności polskim sądom karnym. Podsądność sądom karnym obejmuje podsądność sądom powszechnym i wojskowym. Regułą jest orzecznictwo sądów powszechnych, a wyjątkiem jest podsądność sądom wojskowym.

9. brak skargi uprawnionego oskarżyciela
Dotyczy to przestępstw, które są ścigane z oskarżenia prywatnego, np. zniesławienia (art. 212 § 4 kk) lub zniewagi (art. 216 kk). Jeżeli w sprawie, w której powinien być wniesiony prywatny akt oskarżenia, oskarżycielem jest osoba nie będąca pokrzywdzoną czynem przestępnym, to postępowanie takie nie powinno być wszczęte, a już wszczęte powinno zostać umorzone.

10. brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej
Punkt ten dotyczy braku właściwych zezwoleń odpowiednich organów na pociągnięcie do odpowiedzialności np. posłów i senatorów, członków Trybunału Stanu, sędziów, czy też prokuratorów.
W przypadku przestępstw ściganych na wniosek (np. gwałt), postępowanie z chwila złożenia wniosku toczy się z urzędu.

Katalog zawarty w art. 17 kpk nie jest katalogiem zamkniętym. Kodeks postępowania karnego zawiera szereg innych przypadków, kiedy postępowanie może być umorzone (np. art. 11 kpk - Postępowanie w sprawie o występek, zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 5, można umorzyć, jeżeli orzeczenie wobec oskarżonego kary byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość kary prawomocnie orzeczonej za inne przestępstwo, a interes pokrzywdzonego temu się nie sprzeciwia).

Umorzenie postępowania może wystąpić zarówno z urzędu, jak i na wniosek, zgodnie z ogólna zasadą art. 9 § 2 kpk, że strony i inne osoby bezpośrednio zainteresowane mogą składać wnioski o dokonanie również tych czynności, które organ może lub ma obowiązek podejmować z urzędu.

Autor jest aplikantem adwokackim w Kancelarii Siwek Gaczyński


Pochwal się na swojej stronie,
że czytasz Money.pl
Czytam Money.pl


2013-04-28 11:53:29 kacper46
Re: Kiedy następuje umorzenie postępowania w procesie karnym? [0]
od okolo 8 lat toczy sie sledztwo wsprawie oszustwa gospodarczego ze wzgledu ze nie ma mnie w kraju ,czy to kiedys ulegnie przedawnieniu.
2013-04-13 09:38:51 213.199.239.* | michal330
Re: Kiedy następuje umorzenie postępowania w procesie karnym? [0]
Witam,czy mógłby mi Pan napisać czy jeżeli sprawa toczy się w sądzie już od 7 lat,to mimo to za 3 lata jeżeli nie zapadnie wyrok,to się przedawni?
10 awans
2010-09-02 13:12:04 83.11.179.* | Jurek85
Re: Kiedy następuje umorzenie postępowania w procesie karnym? [2]
Mam pytanie. Czy jesli w trakcie pierwszego przesłuchania na komisariacie zostało ustalone i prokurator (telefonicznie) potwierdził chęc umorzenia postepowania, to czy w przypadku kiedy dostaje pismo ze zostaje przekazany akt oskarzenia do sądu, może to oznaczac ze jednak nici z umorzenia? czy w takim wlasnie akcie oskarzenia prokurator moze sądowi sugerowac umorzenie sprawy?
2012-02-05 16:34:58 31.175.137.* | Asesorek
Akt oskarżenia oznacza jednoznacznie, że sprawa nie została umorzona, a wręcz przeciwnie, poszedł akt oskarżenia Ciebie
2013-03-06 17:12:57 85.221.178.* | Nivek
> prokurator kieruje akt oskarzenia
> sugeruje to umorzenie

NAJLEPSZY TEMAT DZISIAJ
Najnowsze wiadomości
Podobne artykuły