Na skróty

Money.plPrawoOrzecznictwo

Sąd Najwyższy

Wyrok SN - IV CK 640/03
Izba:Izba Cywilna
Sygnatura:IV CK 640/03
Typ:Wyrok SN
Opis:Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna 2005/9/157
Data wydania:2004-09-28
Wyrok z dnia 28 września 2004 r., IV CK 640/03

Umowa zlecenia zawarta na czas oznaczony może być wypowiedziana
przez każdą ze stron w każdym czasie (art. 746 k.c.).

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)
Sędzia SN Mirosława Wysocka
Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładowego Klubu Sportowego "I.",
Stowarzyszenia Kultury Fizycznej w B. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno -
Handlowo - Usługowemu "R.", spółce z o.o. w B. o zapłatę, po rozpoznaniu na
rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 16 września 2004 r. kasacji strony powodowej od
wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 września 2003 r.
oddalił kasację i zasądził od strony powodowej na rzecz strony pozwanej
kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny na skutek apelacji pozwanego zmienił wyrok Sądu pierwszej
instancji z dnia 16 kwietnia 2003 r., zasądzający od pozwanego na rzecz powoda
kwotę 247 660 zł z odsetkami ustawowymi, w ten sposób, że oddalił powództwo.
Jest bezsporne, że powód, Zakładowy Klub Sportowy ,,I.", Stowarzyszenie
Kultury Fizycznej w B., zawarł w dniu 1 września 1998 r. z pozwanym
Przedsiębiorstwem Produkcyjno-Handlowo-Usługowym ,,R.", spółką z o.o. w B.
umowę o świadczenie usług reklamowych. Powód zobowiązał się do występowania
w ogólnopolskiej lidze seniorów oraz spotkaniach i turniejach towarzyskich pod
nazwą ,,R. - Fabryka Okien B.", umieszczania tej nazwy na koszulkach i dresach
sportowców drużyny koszykarskiej oraz w innych uzgodnionych miejscach,
zamieszczania reklam o określonych wymiarach podczas meczów i konferencji
prasowych, tak aby były one widoczne w relacjach telewizyjnych. Miał za to
otrzymywać od pozwanego wynagrodzenie, najpierw w wysokości 35 000 zł
miesięcznie, a od dnia 10 czerwca 1999 r. w wysokości 42 000 zł miesięcznie.
Umowa została zawarta na okres od dnia 1 września 1998 r. do dnia 30 czerwca
2001 r. W dniu 15 września 2000 r. pozwany złożył powodowi oświadczenie o
wypowiedzeniu umowy ze skutkiem natychmiastowym, motywując to
niemożliwością osiągnięcia zmierzonego celu reklamowego wskutek samowolnej
zmianą nazwy drużyny koszykarskiej.
W ocenie Sądu Okręgowego, strony zawierając umowę na czas oznaczony
nadały jej cechę trwałości, przejawiającą się w uchyleniu wynikającej z art. 746 w
związku z art. 750 k.c. możliwości jej wypowiedzenia przez pozwanego jako
zlecającego usługi w każdym czasie, nawet bez ważnych powodów. W tej sytuacji
oświadczenie pozwanego o wypowiedzeniu umowy mogłoby, stosownie do art. 746
§ 3 k.c., odnieść skutek tylko w razie udowodnienia wystąpienia ważnych powodów
uzasadniających wypowiedzenie. Taki dowód jednak pozwanemu się nie powiódł,
dlatego uzasadnione było zasądzenie na rzecz powoda dochodzonego
wynagrodzenia za okres po złożeniu przez pozwanego oświadczenia o
wypowiedzeniu umowy.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, fakt zawarcia umowy na czas oznaczony nie
dawał podstaw do przypisania stronom woli wyłączenia możliwości jej
wypowiedzenia przez pozwanego w każdym czasie, nawet bez ważnych powodów.
W konsekwencji, w sprawie należało zastosować art. 746 § 1 w związku z art. 750
k.c., dopuszczający wypowiedzenie umowy przez pozwanego w każdym czasie,
nawet bez ważnych powodów. Skuteczne zgodnie z tym uregulowaniem
wypowiedzenie umowy przez pozwanego w dniu 15 września 2000 r. nakazywało
oddalenie powództwa.
W skardze kasacyjnej powód zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art.
233 i 227 k.p.c. przez dokonanie dowolnych i sprzecznych z zebranym materiałem
dowodowym ustaleń faktycznych oraz naruszenie art. 746 § 1 i 65 k.c. przez błędną
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodne stanowisko stron oraz Sądów obu instancji o przynależności objętej
sporem umowy do kategorii umów o świadczenie usług objętych hipotezą art. 750
k.c. - nakazującego stosować do tych umów odpowiednio przepisy o zleceniu - jest
trafne. Jakkolwiek zakres umów objętych hipotezą art. 750 k.c. jest sporny, nie
powinno budzić wątpliwości, że mieszczą się w nim umowy o świadczenie usług
reklamowych, także zawarte w ramach tzw. sponsoringu. Zamierzony wynik tych
umów jest z reguły na tyle wątpliwy, że trudno je ujmować jako umowy o
osiągnięcie określonego rezultatu i tym samym kwalifikować jako umowy o dzieło,
nawet w świetle stanowiska uznającego za dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.
zarówno rezultat materialny, jak i niematerialny. Z drugiej strony, w umowach tych,
podobnie jak w umowach zlecenia, dochodzi silnie do głosu wzajemne zaufanie
stron, co przemawia za jednakowym - co do zasady - reżimem prawnym jednych i
drugich.
Uwzględniając, że zlecenie opiera się na wzajemnym zaufaniu stron, art. 746
k.c. pozwala, podobnie jak jego poprzednik art. 512 k.z. i przepisy innych
ustawodawstw o zleceniu, wypowiedzieć umowę zlecenia każdej ze stron w każdym
czasie, nawet bez ważnych powodów. Uregulowanie to dotyczy także umów
zlecenia zawartych na czas oznaczony. Jego ratio, tj. ochrona wzajemnego
zaufania stron umowy zlecenia, jest w pełni aktualna także w odniesieniu do umów
zlecenia zawartych na czas oznaczony. Omawiane uprawnienie do wypowiedzenia
zlecenia ma charakter uprawnienia prawokształtującego, a złożone w jego
wykonaniu oświadczenie o wypowiedzeniu wywiera skutek ex nunc, tj. od chwili
złożenia (art. 61 § 1 k.c.).
Zgodnie z art. 746 § 1 zdanie drugie k.c., dający zlecenie, w razie dokonania
wypowiedzenia, obowiązany jest zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki
poczynione przez niego w celu należytego wykonania zlecenia; w przypadku
odpłatnego zlecenia powinien mu także uiścić część wynagrodzenia
odpowiadającego jego dotychczasowym czynnościom, a jeżeli wypowiedzenie
nastąpiło bez ważnego powodu - ponadto naprawić szkodę.
Wynikająca z art. 746 k.c. norma pozwalająca wypowiedzieć zlecenie każdej
ze stron w każdym czasie, nawet bez ważnych powodów, ma charakter względnie
obowiązujący. W umowie zlecenia można więc wyłączyć tę możliwość w
odniesieniu do jednej lub obu stron. Wobec brzmienia art. 746 § 3 k.c., zgodnie z
którym nie można zrzec się z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z
ważnych powodów, nieważna byłaby (art. 58 § 1 w związku z art. 746 § 3 k.c.) tylko
klauzula wyłączająca w odniesieniu do którejkolwiek ze stron możliwość
wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia
9 lutego 2001 r., III CKN 304/00, nie publ.).
Fakt zawarcia spornej umowy na czas oznaczony nie mógł zatem uzasadniać
odmówienia pozwanemu jako zlecającemu usługi reklamowe uprawnienia do
wypowiedzenia tej umowy w każdym czasie z jakichkolwiek powodów, a więc także
takich, które nie mogą być uznane za ważne. Jak wyżej wyjaśniono, przyczyny
przyznania dającemu zlecenie przewidzianego w art. 746 § 1 k.c. uprawnienia do
wypowiedzenia zlecenia są aktualne również w przypadku umowy zlecenia zawartej
na czas oznaczony. Sytuacja nie zmienia się w razie zawarcia terminowej umowy o
świadczenie usług reklamowych. Czynnik wzajemnego zaufania stron, warunkujący
regulację ustanowioną w art. 746 § 1 k.c., odgrywa w niej taką samą rolę, jak w
zawartej na czas oznaczony umowie zlecenia. Formuła ,,odpowiedniego
stosowania", przyjęta w art. 750 k.c., nie daje więc podstaw do modyfikacji art. 746
§ 1 k.c. przy jego stosowaniu do umów o świadczenie usług reklamowych przez
nieobjęcie jego zasięgiem umów o świadczenie usług reklamowych zawartych na
czas oznaczony.
Zawarcie spornej umowy na czas oznaczony mogłoby uzasadniać
odmówienie pozwanemu jako zlecającemu usługi reklamowe wynikającego z art.
746 § 1 w związku z art. 750 k.c. uprawnienia do wypowiedzenia tylko wtedy, gdyby
ze względu na okoliczności zawarcia tej umowy można było w oznaczeniu czasu jej
wiązania dostrzegać także wolę stron wyłączenia uprawnienia do wypowiedzenia.
Sąd Apelacyjny trafnie jednak nie dopatrzył się takich okoliczności zawarcia
rozpatrywanej umowy, które zgodnie z art. 65 k.c. dawałyby podstawę do
przypisania stronom wspomnianej woli.
Sąd ten przede wszystkim bez naruszenia art. 233 § 1, a tym bardziej art. 233
§ 2 i art. 227 k.p.c., ustalił, że nie należały do okoliczności zawarcia umowy stron
działania powoda łączące się z nawiązaniem na czas oznaczony, zharmonizowany
z tą umową, stosunków pracy z zawodnikami. Podstawę kasacji może stanowić
naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez wykroczenie sądu drugiej instancji poza granicę
statuowanej tym przepisem zasady swobodnej oceny dowodów, co zakłada w
szczególności wykazanie, że wnioski wyprowadzone przez ten sąd z zebranego
materiału dowodowego były nielogiczne bądź sprzeczne z zasadami doświadczenia
życiowego albo że sąd ten oparł swe ustalenia na dowodach nieprawidłowo
przeprowadzonych lub poczynionych bez wszechstronnego rozważenia zebranego
materiału dowodowego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7
listopada 2001 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001, nr 4, poz. 64 i powołane tam
orzeczenia). Skarga kasacyjna powoda natomiast nie wykazała nawet w
najmniejszym stopniu wyjścia przez Sąd Apelacyjny przy ocenie dowodów poza
granice przyznanej mu w tym względzie swobody. Działania powoda łączące się z
nawiązaniem na oznaczony czas, zharmonizowany ze sporną umową, stosunków
pracy z zawodnikami nie mogły zatem stanowić oparcia do wnioskowania, zgodnie
z art. 65 § 1 k.c., o woli stron wyłączenia przez oznaczenie czasu wiązania tej
umowy uprawnienia do jej wypowiedzenia przez pozwanego na zasadach
wynikających z art. 746 § 1 w związku z art. 750 k.c.
Ustalony prawidłowo stan faktyczny sprawy nie obejmuje także żadnych
innych okoliczności towarzyszących zawarciu spornej umowy, które mogłyby
dowodzić woli stron wyłączenia omawianego uprawnienia do jej wypowiedzenia.
Skuteczność oświadczenia pozwanego o wypowiedzeniu zawartej przez
strony umowy uzasadniała oddalenie powództwa o wynagrodzenie za usługi
reklamowe świadczone po wypowiedzeniu. W konsekwencji tego wypowiedzenia,
powodowi mogły przysługiwać tylko wskazane wyżej roszczenia objęte art. 746 § 1
zdanie drugie k.c. Należy jednak zgodzić się z Sądem Apelacyjnym, że ocena stanu
faktycznego sprawy pod kątem tych roszczeń wykraczałaby poza przedmiotowe
granice powództwa (art. 321 § 1 k.p.c.).
Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c.
oddalił skargę kasacyjną powoda.



Izba Cywilna - inne orzeczenia:
dokumentdata wyd.
[IC] IV CK 410/05   Wyrok SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna 2007/1/13
2006-03-23 
[IC] IV CK 361/05   Postanowienie SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna 2006/11/190
2006-02-07 
[IC] IV CK 304/05   Wyrok SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna 2006/10/166
2005-12-13 
[IC] IV CK 108/05   Wyrok SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna 2006/7-8/129
2005-10-07 
[IC] IV CK 106/05   Wyrok SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna 2006/7-8/128
2005-10-07 
Najnowsze wiadomości
  • Adres publikacyjny:
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Z
Przydatne linki