Na skróty

Money.plPrawoOrzecznictwo

Sąd Najwyższy

Uchwała SN - III PZP 17/02
Izba:Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Sygnatura:III PZP 17/02
Typ:Uchwała SN
Opis:Prawo Pracy 2003/9/33
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2003/20/481
Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2003/11/33
Monitor Prawniczy 2004/4/187-189
Orzecznictwo Sądów Polskich 2004/9/464
Data wydania:2002-10-02

Uchwała z dnia 2 października 2002 r.
III PZP 17/02

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Jadwiga
Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kasz-
czyszyn po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2002 r. sprawy z po-
wództwa Joanny B.-R. przeciwko ,,M. & C." Spółce z o.o. w W. o odszkodowanie, na
skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego-
Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 10 kwietnia 2002 r. [...]

Czy doręczenie pracownikowi oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o
pracę za pomocą faksu jest prawnie skuteczne, oraz od jakiej daty należy liczyć ter-
min do wniesienia odwołania o którym mowa w art. 264 § 1 kp w sytuacji gdy
oświadczenie woli pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę wysłano pracowni-
kowi za pomocą faksu, a następnie oryginał wysłano listem poleconym,
- czy od daty odbioru faksu,
- czy też od daty odbioru listu poleconego ?

p o d j ą ł uchwałę:

Doręczenie pracownikowi za pomocą faksu pisma pracodawcy wypo-
wiadającego umowę o pracę jest skuteczne i powoduje rozpoczęcie biegu ter-
minu przewidzianego w art. 264 § 1 KP, ale stanowi naruszenie art. 30 § 3 KP.

U z a s a d n i e n i e


Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi na podstawie
art. 390 § 1 KPC przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie
prawne budzące poważne wątpliwości, które powstało przy rozpoznawaniu sprawy
Joanny R.-B. przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością ,,M." Polska" w W.
o przywrócenie do pracy. Zagadnienie to zostało sformułowane w postanowieniu z
dnia 10 kwietnia 2002 r., a jego sens sprowadza się do tego, czy jest skuteczne
oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy o pracę złożone pracownikowi za pomo-
cą faksu.

Sąd Okręgowy przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

W dniu 30 października 2000 r. powódka otrzymała za pomocą faksu oświad-
czenie strony pozwanej o wypowiedzeniu umowy o pracę ze skutkiem na dzień 30
listopada 2000 r. Nie korzystała wówczas ze zwolnienia lekarskiego. Ponadto w dniu
31 października 2000 r. strona pozwana przesłała powódce listem poleconym orygi-
nał pisma o wypowiedzeniu umowy o pracę pod adres domowy. W dniu 3 listopada
2000 r. listonosz nie zastał powódki pod wskazanym adresem, wobec czego pozo-
stawił przesyłkę na poczcie, sporządzając o tym informację dla powódki (awizo). W
dniu 20 listopada 2000 r. powódka odebrała z poczty pismo strony pozwanej o wy-
powiedzeniu umowy o pracę. Korzystała w tym czasie ze zwolnienia lekarskiego,
które rozpoczęło się w dniu 8 listopada 2000 r. W dniu 24 listopada 2000 r. powódka
złożyła pozew o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę. Sąd Re-
jonowy-Sąd Pracy w Łodzi wyrokiem z dnia 13 listopada 2001 r. oddalił powództwo.
Uznał, że doręczenie powódce za pomocą faksu pisemnego oświadczenia o wypo-
wiedzeniu umowy o pracę było skuteczne. Wobec tego termin siedmiodniowy do wy-
stąpienia z pozwem upływał z dniem 6 listopada 2000 r. Tymczasem powódka zło-
żyła pozew dopiero w dniu 24 listopada 2000 r., czyli z przekroczeniem terminu
ustalonego w art. 264 § 1 KP. Fakt ten uzasadniał więc oddalenie powództwa, tym
bardziej że powódka nie powołała się na takie okoliczności, które nie pozwoliły jej
wystąpić z pozwem w przepisanym przez prawo terminie.

Pierwsza wątpliwość Sądu Okręgowego wynikała stąd, że strona pozwana
dwukrotnie przekazywała powódce swoje oświadczenie woli o wypowiedzeniu
umowy o pracę: pierwszy raz - faksem, drugi raz - listem poleconym. Oświadczenie
woli zawarte w piśmie i doręczone przez pocztę jest niewątpliwie właściwym sposo-
bem jego przekazania adresatowi. Należy jednak rozważyć, czy w przypadku po-
wódki złożenie oświadczenia woli nie nastąpiło wcześniej, to znaczy z chwilą odbioru
przez jej aparat wiadomości wysłanej faksem. I tu pojawia się druga wątpliwość,
mianowicie ta, czy faks spełnia wymagania formy pisemnej, zastrzeżonej dla celów
dowodowych. W myśl bowiem art. 60 KC, jeżeli ustawa zastrzega dla dokonania
czynności prawnej formę szczególną, to oświadczenie woli powinno dotrzeć do adre-
sata w wymaganej formie. Przepis art. 30 § 3 KP wymaga zaś, by oświadczenie każ-
dej ze stron o rozwiązaniu lub wypowiedzeniu umowy o pracę nastąpiło na piśmie.
Co więcej, Kodeks pracy łączy z niezachowaniem formy pisemnej doniosłe skutki
prawne. W myśl bowiem art. 45 § 1 KP, wypowiedzenie umowy o pracę dokonane w
sposób niezgodny z przepisami o wypowiadaniu umów powoduje po stronie pracow-
nika powstanie roszczeń określonych w tym przepisie. Ponadto od daty doręczenia
wypowiedzenia umowy biegnie termin z art. 264 § 1 KP do złożenia pozwu o uznanie
za bezskuteczne tego wypowiedzenia.

Sąd Okręgowy podkreślił, że wraz z rozwojem informatyki i powstaniem no-
wych środków komunikowania się na odległość strony stosunków prawnych korzy-
stają coraz częściej z możliwości przekazywania sobie informacji za pomocą elektro-
nicznych nośników informacji, a telefaks stał się powszechnym środkiem przekazy-
wania sobie informacji na odległość. Również ustawodawca w uregulowaniach
szczególnych dopuszcza taką możliwość. Na przykład w art. 7 ustawy z dnia 29
sierpnia 1997 r. prawo bankowe (Dz.U. Nr 140, poz. 939 ze zm.) przewidział możli-
wość składania oświadczeń woli za pomocą elektronicznych nośników informacji, zaś
nowelizacja tego prawa dokonana ustawą z dnia 23 sierpnia 2001 r. (Dz.U. Nr 111,
poz. 1195) przyjęła, że oświadczenie woli składane w związku z dokonywaniem
czynności bankowych, wyrażone za pomocą elektronicznych nośników informacji,
spełnia wymagania formy pisemnej także wtedy, gdy forma ta została zastrzeżona
pod rygorem nieważności. W ustawie z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych
praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt
niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271) dopuszczalność zakończenia umów bez jed-
noczesnej obecności obydwu stron, w tym także za pomocą faksu, stałą się formą
powszechną. W ocenie Sądu Okręgowego, nie bez wpływu na rozstrzygnięcie
przedmiotowego zagadnienia prawnego ma ustawa z dnia 18 września 2001 r. o
podpisie elektronicznym (Dz.U. Nr 130, poz. 1450), która wprawdzie nie weszła jesz-
cze w życie, lecz dokonała zmiany art. 60 i art. 78 KC przez wprowadzenie w tych
przepisach szczególnej formy czynności prawnych, mianowicie przez złożenie
oświadczenia woli w postaci elektronicznej, będącej formą równoważną formie pi-
semnej.

Sąd Okręgowy podniósł, że aczkolwiek faks jest kopią dokumentu, to jednak z
punktu widzenia art. 61 KC jest istotne to, czy strona, do której zostało skierowane
określone oświadczenie woli, zapoznała się lub mogła się zapoznać z jego treścią.
Warunek ten spełnia oświadczenie woli pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o
pracę z chwilą, gdy adresat odebrał je za pomocą faksu, tj. za pomocą swojego apa-
ratu służącego między innymi do przyjmowania informacji z zewnątrz. Kodeks cywil-
ny opowiedział się zaś za teorią doręczeń. W konkluzji Sąd Okręgowy wyraził zapa-
trywanie, że doręczenie pracownikowi oświadczenia woli za pomocą faksu jest praw-
nie skuteczne i wywołuje taki skutek, jaki ustawa wiąże z formą pisemną dla celów
dowodowych. Tym samym termin do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o
pracę przewidziany w art. 264 § 1 KP należy liczyć od daty odbioru faksu. Z tą bo-
wiem chwilą pracownik ma możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia woli
pracodawcy. Mimo powyższego zapatrywania Sąd Okręgowy zdecydował się przed-
stawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, a to dlatego, że
w orzecznictwie Sądu Okręgowego w Łodzi pojawiły się także poglądy przeciwne
(np. w sprawie VII Pa 157/01). Dążenie do jednolitości orzecznictwa wymaga zaś
miarodajnego zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy.

Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o udzielenie odpowiedzi zbieżnej z po-
glądem prawnym Sądu Okręgowego.


Sąd Najwyższy zważył, co następuje:


Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne
jest złożone i wymaga odniesienia się do kilku kwestii.

Pierwszą z nich, a zarazem otwierającą drogę do dalszych rozważań, jest ta,
kiedy (w jakiej chwili) dochodzi do wypowiedzenia bądź rozwiązania bez wypowie-
dzenia umowy o pracę oraz czy skuteczność oświadczenia woli w tym przedmiocie
jest uzależniona od zachowania jakiejś formy, np. pisemnej. W przepisach Kodeksu
pracy nie ma unormowania na ten temat. Stosownie więc do art. 300 tego Kodeksu,
rozwiązania problemu należy poszukiwać w przepisach Kodeksu cywilnego, do któ-
rych odpowiedniego stosowania odsyła art. 300 KP, pod warunkiem że przepisy
podlegające zastosowaniu nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy. W rozpozna-
wanej sprawie chodzi o przepisy ogólne o czynnościach prawnych, zwłaszcza zaś o
art. 60 i art. 61 KC. Pierwszy z tych przepisów (w jego brzmieniu sprzed dnia 16
sierpnia 2002 r.) stanowi, że wola osoby dokonywającej czynności prawnej może być
wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób
dostateczny. Jak z przytoczonej treści wynika, przepis art. 60 KC nie stawia żadnych
wymagań co do formy, w jakiej należy złożyć oświadczenie woli. Wymaga jedynie
takiego sposobu zachowania się, który ujawniałby wolę tej osoby w sposób dosta-
teczny. Inaczej mówiąc, musi to być zachowanie obiektywnie zrozumiałe i nie pozo-
stawiające wątpliwości co do tego, że zmierza do wywołania skutków objętych treścią
czynności prawnej. W związku z tym w doktrynie prawa cywilnego panuje niepodwa-
żalny pogląd, że oświadczenie woli może być złożone zarówno w sposób wyraźny
(na piśmie lub ustnie), jak i w sposób dorozumiany (przez określone zachowanie się).
Zasada ta przeniesiona do stosunków pracy jest rozumiana w ten sposób, że do na-
wiązania stosunku pracy dochodzi nie tylko w następstwie zawarcia umowy o pracę
na piśmie lub ustnie, ale także wskutek dopuszczenia pracownika do pracy. Podob-
nie przedstawia się sprawa rozwiązania stosunku pracy. Oświadczenie o wypowie-
dzeniu umowy o pracę lub o jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia może być złożone w
sposób konkludentny, to znaczy przez każde zachowanie się pracodawcy ujawniają-
ce jego wolę w sposób dostatecznie zrozumiały - byleby nie były to tylko czynności
faktyczne przygotowujące rozwiązanie stosunku pracy bądź prowadzące do jego
rozwiązania np. wezwanie do rozliczenia się, wydanie świadectwa pracy itp. (por. wy-
rok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1995 r., I PRN 2/95, OSNAPiUS 1995 r. nr
18, poz. 229 oraz wyrok z dnia 24 marca 1999 r., I PKN 631/98, OSNAPiUS 2000 r.
nr 10, poz. 381). Tak więc warunkiem wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o
pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia jest złożenie oświadczenia woli w ro-
zumieniu art. 60 KC.

Z kolei z art. 61 KC wynika, że oświadczenie woli skierowane do drugiej osoby
uważa się za złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać
się z jego treścią. W przepisie tym nie chodzi więc o rzeczywiste zapoznanie się ad-
resata ze skierowanym do niego oświadczeniem woli, lecz o to, czy miał on taką
możliwość. Powyższa kwestia była przedmiotem wielu orzeczeń Sądu Najwyższego,
w których Sąd ten podkreślał, że art. 61 KC nie wymaga, by adresat faktycznie zapo-
znał się z treścią oświadczenia woli. Dla skutecznego złożenia takiego oświadczenia
jest bowiem istotna sama możliwość zapoznania się z jego treścią. W związku z tym
nie ma znaczenia prawnego odmowa przyjęcia przez pracownika pisemnego
oświadczenia woli pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub rozwiązaniu jej
bez wypowiedzenia ani też niezgłoszenie się - mimo braku przeszkód faktycznych -
po odbiór przesyłki pocztowej zawierającej tego rodzaju oświadczenie. Jeżeli przy
tym pisemne oświadczenie pracodawcy zawierało prawidłowe pouczenie o przysłu-
gującym pracownikowi prawie wystąpienia na drogę sądową z odpowiednimi rosz-
czeniami, to - co do zasady - nie ma także podstaw do przywrócenia pracownikowi
uchybionego terminu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1995 r., I PRN
2/95, OSNAPiUS 1995 r. nr 18, poz. 229, wyrok z 13 grudnia 1996 r., I PKN 41/96,
OSNAPiUS 1997 r. nr 15, poz. 268, wyrok z dnia 17 listopada 1998 r., I PKN 440/98,
OSNAPiUS 2000 r. nr 1, poz. 11, wyrok z dnia 8 maja 2002 r., I PKN 259/01 - nie-
opublikowany).

Możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia woli ma również znaczenie
przy ocenie skuteczności oświadczeń woli składanych na odległość za pomocą tele-
faksu. Według słownika terminów komputerowych Bryana Pfaffenbergera (przekład
zbiorowy pod redakcją Leksemu, Warszawa 1999, s. 79), faks jest urządzeniem,
które może nadawać lub odbierać treść dokumentów papierowych przy wykorzysta-
niu linii telefonicznych. Faks skanuje kartkę papieru, tworzy jej obraz w postaci cy-
frowej, po czym go transmituje. Faks, do którego jest wysyłany dany dokument, od-
biera zapis cyfrowy, dekoduje go i drukuje kopię strony oryginalnej.

Jak więc z przytoczonych wyjaśnień wynika, faks (telefaks) polega na przesy-
łaniu wiadomości w postaci obrazów nieruchomych (pisma, rysunków, nut itp.) mię-
dzy dwoma aparatami, z których - w konkretnej sytuacji - jeden jest aparatem
nadawcy wiadomości, a drugi - odbiorcy. Jest przy tym charakterystyczne, a zarazem
istotne to, że osoba składająca oświadczenie woli za pomocą telefaksu otrzymuje
wydruk kontrolny, z którego wynika, że powyższe oświadczenie zostało wysłane z jej
aparatu nadawczego (wysyłającego) oraz odebrane przez aparat odbiorcy. Ów wy-
druk stwarza równocześnie domniemanie prawne, że oświadczenie doszło do adre-
sata w sposób określony w art. 61 KC, to znaczy w sposób pozwalający mu zapo-
znać się z treścią oświadczenia woli nadawcy. Wydruk ten jest bowiem - podobnie
jak recepis pocztowy - traktowany w doktrynie jako tzw. dowód prima facie, to znaczy
dowód, który jest dowodem dojścia oświadczenia woli do adresata, dopóki adresat
nie wykaże środkami przewidzianymi w przepisach postępowania cywilnego, że na
przykład z powodu zakłóceń pracy aparatu odbiorczego nastąpiło takie zniekształce-
nie tekstu przesłanego oświadczenia, iż stało się ono niezrozumiałe. W takim też wy-
padku nie ma podstaw do uznania, że oświadczenie woli wysłane za pomocą tele-
faksu (faksu) doszło do adresata w znaczeniu przyjętym w art. 61 KC. Poza jednak
takimi sytuacjami, jak przykładowo wskazane, oświadczenie woli wysłane i odebrane
za pomocą telefaksu należy uważać za złożone z chwilą, w której adresat mógł za-
poznać się z jego treścią. Chwilą tą jest chwila odbioru faksu przez aparat adresata
(zob. S.Dmowski, S.Rudnicki: Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza.
Część ogólna. Wydanie trzecie, Warszawa 2001, s. 202).

Z przedstawionych względów, udzielając odpowiedzi na pierwszą część za-
gadnienia prawnego, należało uznać, że jest dopuszczalne i prawnie skuteczne do-
ręczenie pracownikowi za pomocą faksu pisma pracodawcy wypowiadającego
umowę o pracę.

Powyższy pogląd nie pozostaje w sprzeczności z art. 264 § 1 KP. Przepis ten
nie dotyczy bowiem składania oświadczeń woli i ich skuteczności. Stanowi on, że
odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę (w istocie rzeczy: pozew o uznanie za
bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, o przywrócenie do pracy i alternatyw-
nie o odszkodowanie) wnosi się do sądu pracy w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pi-
sma wypowiadającego umowę o pracę. Wprawdzie na podstawie brzmienia przepisu
można by wnosić, że gdy chodzi o oświadczenie woli, którego przedmiotem jest wy-
powiedzenie pracownikowi umowy o pracę, decydujące znaczenie ma chwila dorę-
czenia mu pisma pracodawcy zawierającego wskazane oświadczenie, jednak wnio-
sek taki byłby pochopny i nieuprawniony.
Przede wszystkim Kodeks pracy już w swej wersji ustalonej ustawą z dnia 26
czerwca 1974 r. (Dz.U. z 1975 r. Nr 16, poz. 91) przewidywał, że oświadczenie każ-
dej ze stron o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia
powinno nastąpić na piśmie (art. 30 § 3). Również zawarcie umowy o pracę, jeżeli
nie nastąpiło na piśmie, wymagało od pracodawcy ,,niezwłocznego potwierdzenia
pracownikowi na piśmie rodzaju umowy i jej warunków" (art. 29 § 3). Regulacja ta,
która z nieistotną zmianą art. 29 § 3 KP przetrwała do czasów współczesnych, była
podyktowana potrzebą wprowadzenia porządku w stosunkach pracy, które były sto-
sunkami prawnymi zdecydowanie dominującymi w życiu społeczno-gospodarczym
(mówiło się, że Kodeks pracy jest kodeksem dziesięciu milionów Polaków). Z tej
przyczyny trudno przyjąć, że ustawodawca mógłby uznać za celowe wprowadzenie
przepisu na przykład ustalającego, iż zawarcie umowy o pracę bądź jej rozwiązanie
może nastąpić w jakiejkolwiek formie. Poza koniecznością ewidencjonowania i do-
kumentowania stanu zatrudnienia w celu uniknięcia chaosu w stosunkach pracy, od
wykazania na piśmie faktu nawiązania stosunku pracy lub jego rozwiązania w formie
pisemnej zależało i nadal zależy wiele uprawnień i obowiązków obydwu stron sto-
sunku pracy. Można więc stwierdzić, że w przepisie art. 264 § 1 KP ustawodawca
uregulował sytuację typową (modelową) i pożądaną, gdy pracodawca zawarł w piś-
mie oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy o pracę i gdy pismo to doręczył bez
przeszkód pracownikowi. W takiej też sytuacji od chwili doręczenia wypowiedzenia
liczy się niewątpliwie termin siedmiodniowy do złożenia odwołania przez pracownika.
Powyższy wniosek wynika wprost z reguł wykładni gramatycznej. Jednak ustanowie-
nie w Kodeksie pracy krótkich terminów do dochodzenia roszczeń wynikających
(najogólniej) z ustania stosunku pracy powoduje również konieczność uwzględnienia
funkcji tych przepisów. Polega ona na ,,wymuszeniu" od pracownika szybkiej decyzji
co do tego, czy łączy on nadal swoje losy pracownicze z zatrudniającym go praco-
dawcą, czy też nie. Tego wymaga zarówno interes pracownika, jak i interes praco-
dawcy, wyrażający się przede wszystkim w usunięciu stanu niepewności w stosun-
kach pracy. Dlatego też wykładnia funkcjonalna art. 264 § 1 KP uzasadnia pogląd, że
przez ,,doręczenie pracownikowi pisma wypowiadającego umowę o pracę" w zna-
czeniu zawartym we wskazanym przepisie należy rozumieć nie tylko faktyczne wrę-
czenie pisma, ale także udaremnioną przez pracownika próbę doręczenia mu tego
pisma, na przykład wskutek odmowy jego przyjęcia z rąk osoby upoważnionej lub
wskutek nieodebrania z poczty przesyłki pocztowej zawierającej to oświadczenie. W
związku z tym również złożenie w formie ustnej oświadczenia woli o wypowiedzeniu
umowy o pracę spowoduje otwarcie terminu do wystąpienia z powództwem o uzna-
nie za bezskuteczne tego wypowiedzenia albo o odszkodowanie.

Nadanie innego sensu wymienionemu wyrażeniu prowadziłoby do wniosku
niedającego się pogodzić z unormowaniem w art. 264 KP sprawy terminów do za-
skarżania czynności pracodawcy, polegających na wypowiedzeniu umowy o pracę,
rozwiązaniu jej bez wypowiedzenia bądź odmowie nawiązania stosunku pracy. Ter-
miny te są bardzo krótkie i mają charakter terminów zawitych prawa materialnego (ze
szczególnym sposobem ich przywracania), co oznacza, że z ich upływem wygasa
możliwość dochodzenia przez pracownika roszczeń na drodze sądowej. Podsumo-
wując tę część rozważań należy zatem stwierdzić, że art. 264 § 1-3 KP nie reguluje
kwestii składania przez pracodawcę oświadczeń woli i ich skuteczności, lecz kwestię
terminów do zaskarżania czynności pracodawcy, z których nawet nie wszystkie są
oświadczeniami woli. Przepis art. 264 § 2 KP stanowi na przykład, że żądanie przy-
wrócenia do pracy lub odszkodowania wnosi się do sądu pracy w ciągu 14 dni od
dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia
lub od dnia wygaśnięcia umowy o pracę. Przepis ten nie uzależnia zatem terminu do
wystąpienia z pozwem od złożenia skutecznego oświadczenia woli, lecz od terminu,
w jakim pracownik został zawiadomiony o rozwiązaniu z nim umowy o pracę lub o jej
wygaśnięciu. W taki sam sposób ustawodawca uregulował kwestię terminu do zgło-
szenia żądania o nawiązanie umowy o pracę (art. 264 § 3 KP).

Przedstawione rozważania nie wyczerpują jednak całości zagadnienia wystę-
pującego w sprawie.

Przepis art. 30 § 3 KP stanowi, że oświadczenie każdej ze stron o wypowie-
dzeniu lub rozwiązaniu bez wypowiedzenia umowy o pracę powinno nastąpić na pi-
śmie. Forma wypowiedzenia i rozwiązania umowy o pracę przewidziana w Kodeksie
pracy nie jest formą zastrzeżoną pod rygorem nieważności (ad solemnitatem) ani
formą zastrzeżoną dla celów dowodowych (ad probationem). Jednak jej niezacho-
wanie powoduje doniosłe skutki dla obydwu stron. Naruszenie art. 30 § 3 KP jest
bowiem naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę oraz przepisów o
rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia i uzasadnia roszczenia pracownika
o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia, o przywrócenie do pracy albo o zasą-
dzenie odszkodowania. Dla pracodawcy oznacza to zaś, że będzie musiał się liczyć
z uwzględnieniem roszczeń przez sąd pracy, o ile pracownik wystąpi o ich zasądze-
nie na drogę sądową.

Kodeks pracy, stwierdzając w art. 30 § 3, że oświadczenie każdej ze stron o
wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia ,,powinno nastą-
pić na piśmie", nie wyjaśnił w innych przepisach, jak należy rozumieć owo wymaga-
nie. Zgodnie więc z odesłaniem zawartym w art. 300 KP, należy tę kwestię rozstrzy-
gnąć na podstawie art. 78 KC znajdującego się wśród przepisów Kodeksu cywilnego
dotyczących formy czynności prawnych (art. 73-78 KC). Stosowanie art. 78 KC nie
jest bowiem sprzeczne z zasadami prawa pracy, które przewidują formę pisemną dla
oświadczeń woli o zawieraniu i rozwiązywaniu stosunków pracy, przy czym w niektó-
rych (nielicznych) przypadkach zachowanie formy pisemnej jest warunkiem ważności
czynności prawnej ( np. zawarcia umowy o zakazie konkurencji - art. 1013 KP bądź
umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej za mienie powierzone pracowni-
kom łącznie z obowiązkiem wyliczenia się - art. 125 § 1 KP).

Według art. 78 zdanie pierwsze KC, w jego brzmieniu obowiązującym przed
dniem 16 sierpnia 2002 r., do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystar-
cza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświad-
czenia woli. Z przepisu tego wynika więc, że utrwalenie treści oświadczenia woli po-
winno nastąpić wskutek jej spisania. Nie wynikają natomiast warunki dotyczące
osoby, która powinna sporządzić dokument, ani warunki dotyczące rodzaju pisma,
którym należy się posłużyć. Oznacza to, że utrwalenie w dokumencie treści oświad-
czenia woli może nastąpić w wyniku jej spisania przez osobę składającą oświadcze-
nie woli, jak również przez każdą inną osobę. Spisanie może nastąpić własnoręcznie
lub na maszynie; można też posłużyć się wydrukiem tekstu z komputera. Jedynie
podpis pod treścią oświadczenia woli na dokumencie musi być własnoręczny.

Przypisanie tak doniosłego znaczenia podpisowi własnoręcznemu wynika
stąd, że stanowi on gwarancję autentyczności oświadczenia woli i zapewnia bezpie-
czeństwo w obrocie prawnym. Podpis złożony na dokumencie, stanowiący znak
identyfikacyjny człowieka, ma na celu wykazanie, że dokument ten należy do osoby
podpisującej. Świadczy on zarazem o tym, że dana osoba sporządziła ów dokument
oraz że zgadza się z jego treścią. W podpisie własnoręcznym ujawniają się też naj-
bardziej typowe cechy pisma każdego człowieka, a także jego cechy psychofizyczne
umożliwiające identyfikację bezpośrednią danej osoby (zob. J.Jacyszyn,
S.Zakrzewski: ,,Podpis elektroniczny jako element systemu sieci zabezpieczenia da-
nych w sieci", Rejent 2001 r., z. 11, s. 49).

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 grudnia 1993 r., III CZP 146/93
(OSNCP 1994 r. z. 5, poz. 94), Sąd Najwyższy uznał, że podpis własnoręczny może
złożyć tylko osoba umiejąca pisać i mogąca pisać. Zatem podpis musi być wytworem
pisania, a mówiąc inaczej - podpisem jest wyłącznie znak napisany. Zdaniem Sądu
Najwyższego wyrażonym w tej uchwale, nie spełnia warunku podpisu własnoręczne-
go ani tuszowy odcisk palca, ani mechaniczne odtworzenie wzoru podpisu za pomo-
cą odciśnięcia faksymile.

Po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Okręgowy zagadnienia prawnego
dotychczasowe stanowisko Sądu Najwyższego można uzupełnić stwierdzeniem, że
przesłanie faksem (telefaksem) dokumentu zawierającego oświadczenie woli, na któ-
rym był złożony własnoręczny podpis, nie spełnia warunku podpisu własnoręcznego
w rozumieniu art. 78 zdanie pierwsze KC, a tym samym nie czyni zadość art. 30 § 3
KP. Faks jest bowiem jedynie kopią pisma, a więc także kopią złożonego na nim
własnoręcznego podpisu. Dlatego też należało uznać, że doręczenie pracownikowi
za pomocą faktu pisma pracodawcy wypowiadającego umowę o pracę, choć jest
skuteczne, to jednak stanowi naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę.

Z przedstawionych zatem względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przekazane
zagadnienie prawne w sposób przedstawiony w uchwale.
========================================
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych - inne orzeczenia:
dokumentdata wyd.
[IA] III PZP 3/07   Uchwała SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2008/23-24/341
2008-05-13 
[IA] III PZP 2/07   Uchwała SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2008/1-2/1
2007-05-10 
[IA] III PZP 1/07   Uchwała siedmiu sędziów SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2007/21-22/306
2007-03-22 
[IA] III PZP 6/06   Uchwała SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2007/13-14/182 Orzecznictwo Sądów Polskich 2008/1/1
2007-01-10 
[IA] III PZP 5/06   Uchwała SN
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2007/11-12/150
2006-09-06 
Najnowsze wiadomości
  • Adres publikacyjny:
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Z
Przydatne linki