Zastaw na akcjach jako sposób zabezpieczania

Akcje mogą być atrakcyjnym przedmiotem zabezpieczenia w stosunkach gospodarczych. Przedsiębiorcy mogą obciążać akcje zastawem kodeksowym i rejestrowym.

Przedsiębiorcy mogą obciążać akcje będące ich własnością (a w zasadzie prawa w nich inkorporowane) zarówno zastawem kodeksowym jak i zastawem rejestrowym. W przypadku zastawu rejestrowego zastawnik (podmiot, na rzecz którego ustanowiono zastaw) również musi być przedsiębiorcą lub innym podmiotem profesjonalnym wymienionym w ustawie.¹

Szczególnym rodzajem zastawu obciążającego akcje jest zastaw finansowy, który może być ustanawiany na akcjach przez i na rzecz enumeratywnie wymienionych w ustawie podmiotów², w szczególności banków i firm inwestycyjnych (np. domów maklerskich).

Wymaga podkreślenia, że zastaw na akcjach jest zastawem na prawach, przy czym nie ma tu znaczenia czy akcja ma formę dokumentu czy jest zdematerializowana i zapisana na właściwym rachunku.

Ustanowienie zastawu na akcjach w formie dokumentu

Ustanowienie zastawu kodeksowego na akcjach następuje poprzez odpowiednie stosowanie przepisów o przeniesieniu ich własności.

W przypadku akcji na okaziciela w formie dokumentu następuje poprzez zawarcie pisemnej umowy z datą pewną (np. poświadczoną przez notariusza) pomiędzy zastawcą (właścicielem akcji) i zastawnikiem oraz wydanie dokumentów akcji (nie wystarczy sama umowa, akcje muszą być faktycznie wydane zastawnikowi).

W przypadku akcji imiennych w formie dokumentu ustanowienie zastawu kodeksowego będzie następować, w sensie praktycznym, co do zasady w identyczny sposób, chociaż w ich przypadku konieczne jest przeniesienie posiadania dokumentów akcji na zastawnika, które jednak zazwyczaj polega właśnie na ich wydaniu.

W przypadku akcji imiennych złożonych do depozytu, dla przeniesienia posiadania wystarczy zawarcie w umowie odpowiedniej klauzuli o przeniesieniu posiadania oraz zawiadomienie przechowawcy.

Należy pamiętać, że dokument akcji, podlegający wydaniu, musi być opatrzony pieczęcią spółki oraz podpisami członków zarządu (zgodnie z zasadami reprezentacji, mogą być one odtworzone mechanicznie) i zawierać, co najmniej: firmę, siedzibę i adres spółki, oznaczenie sądu rejestrowego i numer, pod którym spółka jest wpisana do rejestru, a także wartość nominalną, serię i numer oraz rodzaj danej akcji i uprawnienia szczególne z akcji. W przeciwnym przypadku dokument akcji będzie nieważny, a w konsekwencji zastaw kodeksowy na akcji nie powstanie.