1/2
fot: Money.pl/Tomasz Brankiewicz
Ustawa z 2 lipca 2004 r. (Dz.U. Nr 172, poz. 1804) o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (dalej k.p.c.) oraz niektórych innych ustaw wprowadziła zmiany, które w istotny sposób znowelizowały postępowanie zabezpieczające.
Zakładają one takie ukształtowanie postępowania zabezpieczającego jako postępowania pomocniczego, aby zapewniało ono udzielenie natychmiastowej i tymczasowej ochrony prawnej zainteresowanym podmiotom oraz ułatwiło zaspokojenie roszczeń. Postępowanie to ma zapewnić, by druga strona nie podjęła jakichś nierzetelnych działań, które mogłyby uczynić bezcelowym postępowanie sądowe.
Wspomnianą nowelizacją dokonano również radykalnej korekty dotychczasowej systematyki k.p.c., poprzez umieszczenie przepisów dot. postępowania zabezpieczającego w odrębnej części - drugiej części k.p.c., natomiast przepisy egzekucyjne umieszczone zostały w części trzeciej k.p.c.
Podmioty uprawnione
Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 7301 § 1 k.p.c.). Taką osobą uprawnioną do żądania udzielenia zabezpieczenia może być: w postępowaniu procesowym - powód, pozwany, interwenient uboczny (art. 79 k.p.c.), prokurator (art. 7 k.p.c.), Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 14 pkt 4 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich z 1987 r. w zw. z art. 7 k.p.c.), inspektor pracy (art. 462 k.p.c), powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów (art. 633 k.p.c) oraz organizacje społeczne. Natomiast w postępowaniu nieprocesowym udzielenia zabezpieczenia może domagać się nie tylko wnioskodawca, ale każdy uczestnik tego postępowania.
W celu ograniczenia rozbieżności interpretacyjnych pojęcia interesu prawnego, jako podstawy udzielenia zabezpieczenia, ustawodawca w art. 7301 § 1 k.p.c. wprowadził definicję tego pojęcia. Według niego, interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.
Przy wyborze sposobu zabezpieczenia, sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę. Takie ukształtowanie tego przepisu ma na celu zapewnienie ochrony interesów obu stron postępowania.
Podstawy zabezpieczenia roszczenia
| Udzielenie zabezpieczenia może nastąpić w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd powszechny lub sąd polubowny (art. 730 § 1 k.p.c.), a więc udzielenie zabezpieczenia może nastąpić w sprawach określonych w art. 1 k.p.c., bez względu na obowiązujący tryb postępowania (proces, postępowanie odrębne, postępowanie nieprocesowe) oraz w sprawach rozpoznawanych przez sądy polubowne. |
Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie sprawy należą do kognicji sądów polubownych. Pod rozstrzygnięcie sądu polubownego mogą zostać poddane wyłącznie spory o prawa majątkowe lub spory o prawa niemajątkowe - mogące być przedmiotem ugody sądowej, z wyjątkiem sporów o alimenty (art. 1157 k.p.c.). Zatem tylko w odniesieniu do tych sporów poddanych rozstrzygnięciu przez sąd polubowny można udzielić zabezpieczenia.
Zabezpieczenie może zostać udzielone przez sąd przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Udzielając zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w sprawie, sąd wyznacza termin, w którym pismo wszczynające postępowanie powinno być wniesione pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni. Jednak jeżeli zostanie przez przewodniczącego, w ramach powyższego terminu, wskazany wnioskodawcy termin krótszy, to może on, na uzasadniony wniosek wnioskodawcy zostać przedłużony (art. 166 k.p.c.).
ZOBACZ TAKŻE:
- Upadłość dewelopera - jak się zabezpieczyć
- Czym jest weksel in blanco?
- wzór dokumentu: wniosek o dokonanie zabezpieczenia
Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.
Zatem dotyczyć to może np. tytułu wykonawczego zasądzającego świadczenie powtarzające się (np. alimenty, renta), których termin spełnienia jeszcze nie nastąpił, albo gdy w tytule wykonawczym zasądzone świadczenie rozłożone zostało na raty, a w sprawach o wydanie nieruchomości lub o opróżnienie pomieszczenia wyznaczony został odpowiedni termin do spełnienia tego świadczenia (art. 320 k.p.c.).
Właściwość sądu
Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy w I instancji (art. 735 ab initio k.p.c.). Taka redakcja przepisu wskazuje, iż w przypadku zabezpieczenia roszczenia przed wszczęciem postępowania o tym, jaki sąd jest właściwy do wydania postanowienia decydują przepisy ogólne regulujące kwestię właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 15-46 k.p.c.).
Tak więc sądy okręgowe będą właściwe do rozpoznania spraw majątkowych, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych (oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania o zniesienie wspólności majątkowej miedzy małżonkami oraz o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym).
| Właściwość miejscową sądu oznacza sąd właściwy według miejsca zamieszkania obowiązanego, miejsca siedziby osoby prawnej lub innego podmiotu niebędącego osobą fizyczną |
Natomiast wnioski o zabezpieczenie zgłoszone w toku sprawy rozpoznaje sąd tej instancji, w której sprawa się toczy. Konsekwencją takiego zapisu jest to, że postanowienie o zabezpieczeniu może zostać wydane również przez sąd II instancji.
Jeżeli sprawa toczy się przed Sądem Najwyższym, to sądem właściwym do wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia będzie sąd I instancji, a więc sąd rejonowy, albo okręgowy, do którego Sąd Najwyższy przekazuje wniosek o zabezpieczenie roszczenia celem rozpatrzenia.
Szybkiemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu wniosku sprzyja to, iż wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (art. 735 k.p.c.), czyli sąd nie wyznacza rozprawy. Jeżeli jednak ustawa przewiduje rozpoznanie wniosku na rozprawie (np. art. 742 § 2, 754 k.p.c.), sąd zobowiązany jest wyznaczyć ją tak, aby rozprawa mogła odbyć się w terminie miesięcznym od dnia wpływu wniosku.
W normalnym trybie - posiedzenia niejawne - wniosek powinien być rozpoznany bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu. Przepis szczególny może w tej kwestii stanowić inaczej.
W zasadzie zabezpieczenie udzielane jest na wniosek, a w wypadkach, w których postępowanie może być wszczęte z urzędu, także z urzędu (art. 732 k.p.c).
Zabezpieczenie może być udzielone z urzędu w dwóch sytuacjach:
a) w postępowaniu nieprocesowym, które może być wszczęte z urzędu (np. przez sąd opiekuńczy lub sąd dokonujący zabezpieczenia spadku),
b) w postępowaniu karnym - w razie popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu lub wyrządzenia przestępstwem szkody w mieniu (art. 291 § 1 w zw. z art. 292 § 1 k.p.k.).
Wymogi formalne dla wniosku
Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego (art. 126 k.p.c.), a ponadto zawierać:
a) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia (np. żądanie zajęcia wierzytelności wymaga zindywidualizowania wierzytelności mającej służyć jako środek zabezpieczenia).
| Wskazanie sumy zabezpieczenia w sprawach o roszczenia pieniężne jest obligatoryjne. Wskazana suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania. |
b) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek (np. poprzez pisemne oświadczenia świadków, dokumenty).
Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy nadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy.
