Małżeńska wspólność majątkowa. Kiedy odstępstwa?

Małżeńska wspólność majątkowa. Kiedy odstępstwa?

1/2

Zasadą jest, że przedmioty zakupione w czasie trwania wspólności ustawowej wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków. Jednak nie musi tak być zawsze, a czasem przedmioty wejdą w skład majątku odrębnego nawet jeśli strona czynności do końca nie zdaje sobie z tego sprawy.

Z chwilą zawarcia małżeństwa, jeśli strony nie postanowią inaczej, między małżonkami z mocy ustawy powstaje wspólność majątkowa. Zasadą jest, iż od tego momentu wszelkie przedmioty nabyte, w czasie trwania wspólności, przez oboje małżonków lub przez jednego z nich wchodzą do majątku objętego wspólnością ustawową.

Wyjątki od tej zasady przedstawione zostały m.in. w art. 33 ustawy z 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stanowi on, iż do majątku osobistego, a nie wspólnego, wchodzą w szczególności przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego tego małżonka - jest to tzw. surogacja.

Surogacja może być bezpośrednia. Zachodzi w sytuacji, gdy jedno z małżonków nabywa przedmiot w zamian za przedmioty należące do jego majątku osobistego, czyli np. kupuje nieruchomości w drodze zamiany z nieruchomością wchodzącą w skład majątku osobistego.

Surogacja pośrednia polega na nabyciu przedmiotów majątkowych ze środków pieniężnych uzyskanych za przedmioty należące do majątku osobistego tego z małżonków np. zakup nieruchomości za pieniądze uzyskane ze sprzedaży innej nieruchomości, wchodzącej w skład majątku osobistego tego małżonka - na przykład kupionej przed zawarciem związku małżeńskiego. W przypadku surogacji pośredniej należy jednak mieć na uwadze fakt, iż zachodzi ona tylko wtedy jeśli dochodzi do zakupu nowego przedmiotu ze środków faktycznie uzyskanych ze sprzedaży przedmiotów uprzednio wchodzących w skład majątku osobistego.

 

Czytaj więcej Ograniczenia rodziców w zarządzaniu majątkiem dziecka Jeżeli dziecko jest właścicielem nieruchomości, którą rodzice chcą rozporządzić, muszą uzyskać na to zgodę sądu opiekuńczego.

Wszystko zależy od ustalonego stanu faktycznego. Surogacja bez wątpienia nie zachodzi, gdy przedmiot wchodzący w skład majątku osobistego został sprzedany, uzyskane pieniądze zużyte, bądź skonsumowane, a nowy przedmiot, chociażby tego samego rodzaju i o takim samym przeznaczeniu został następnie zakupiony za pieniądze pochodzące z bieżących dochodów małżonka (por. orzeczenie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 18 października 1961 r. IV CR 957/60). Czyli gdy środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży lokalu mieszkalnego zostały przeznaczone na inny cel np. na remont, dofinansowanie działalności gospodarczej, a następnie taka sama ilość pieniędzy, ale pochodzących z innego źródła i wchodzących w skład majątku wspólnego została przeznaczona na zakup nowej nieruchomości. W takim przypadku oczywiście nabyty przedmiot, w razie istnienia ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej między małżonkami, wejdzie w skład majątku wspólnego.

 

Surogacja następuje z mocy samego prawa. Nie jest w tym zakresie wymagane żadne oświadczenie stron, co więcej, może się zdarzyć, iż oświadczenie złożone przez strony czynności nie wywołają pożądanych przez nie skutków. Fakt zawarcia w akcie notarialnym sprzedaży nieruchomości klauzuli, iż środki na zakup nieruchomości pochodzą z majątku osobistego małżonka nie pociąga za sobą skutku w postaci zaliczenia nabytej nieruchomości również do majątku osobistego, jeżeli faktycznie środki pochodziły z majątku wspólnego.

 

Czytaj więcej Właściciel domu powinien mieć kontrolę licznika prądu Prawo energetyczne nie wymaga, by odbiorca miał cokolwiek wspólnego z nieruchomością. Problemy zaczynają się, gdy najemca jest nierzetelny.

Również wpis w księdze wieczystej, dokonany na podstawie postanowień zawartych w akcie notarialnym, stanowiący, że nieruchomość wchodzi w skład majątku wspólnego lub nieruchomość wchodzi w skład majątku osobistego stanowi tylko domniemanie i może zostać wzruszony. Może to nastąpić, czy to w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem rzeczy, czy chociażby w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków (por. post. SN z 30 stycznia 2009 roku II CSK 450/08 teza 2. W sprawie o podział majątku wspólnego (...) sąd może ustalić, iż nieruchomość figurująca w księdze wieczystej jako własność jednego z byłych małżonków, stanowiąca jego majątek osobisty, wchodzi w skład majątku wspólnego.). Stąd też w trakcie postępowania o podział majątku wspólnego może okazać się, iż nie wszystkie przedmioty, które wydawałoby się, że są objęte wspólnością faktycznie będą podlegały podziałowi.

 

Z uwagi na to, iż z surogacją mamy do czynienia niezależnie od świadomości nabywcy może dojść do sytuacji, w której jeden z małżonków faktycznie będzie samodzielnie właścicielem większości składników, które według jego przeświadczenia do niego nie należą, albo któryś z małżonków będzie przeświadczony, iż jest wyłącznym właścicielem konkretnych przedmiotów, podczas gdy faktycznie będą one wchodziły w skład majątku wspólnego, co może wyjść na jaw dopiero przy próbach jego podziału.

Na drugiej stronie o kupnie nieruchomości częściowo finansowanej z majątku wspólnego