Ekwiwalent za niewykorzystany urlop

Szef i pracownik, gdy umowa trwa, nawet za obopólną zgodą nie mogą postanowić, że zamiast urlopu pracownik otrzyma ekwiwalent.

Zagadnienia związane z prawem pracownika do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop pracowniczy uregulowane są w Rozdziale I Działu VII Kodeksu pracy regulującym kwestie związane z urlopem pracowniczym.

Zgodnie z art. 171 § 1 Kodeksu pracy: W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny.

Z zastrzeżeniem opisanego niżej wyjątku, wprowadzonego do kodeksu pracy z dniem 29 listopada 2002r., wskazany powyżej przepis określa jedyny możliwy sposób rozliczenia kwestii związanych z niewykorzystanym w naturze urlopem wypoczynkowym, pomiędzy stronami kończącego się stosunku pracy.

Jak odzyskać pieniądze za stracony urlop?
Odstępstwo od tej reguły zostało wprowadzone do Kodeksu pracy w dniu 29 listopada 2002r. przez postanowienia art. 171 § 3 Kodeksu pracy zezwalające pracodawcy na nie wypłacanie ekwiwalentu pieniężnego, pomimo niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, w sytuacji gdy strony stosunku pracy, tj. pracodawca i pracownik, zgodnie postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą, bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą.

Z drugiej strony, rozwiązanie i wygaśnięcie stosunku pracy są jedynymi okolicznościami umożliwiającymi rozliczenie przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego poprzez wypłatę świadczenia pieniężnego. Oznacza to, że pracodawca i pracownik, nawet za obopólną zgodą nie mogą postanowić, że w trakcie trwania stosunku pracy, w miejsce wykorzystania urlopu wypoczynkowego pracownik otrzyma świadczenie pieniężne. Jedną z zasad prawa pracy (potwierdzoną m.in. brzmieniem art. 14 Kodeksu pracy) jest prawo pracownika do wypoczynku zapewnionego m.in. przez przepisy dotyczące urlopu wypoczynkowego.

Urlop wypoczynkowy powinien być zatem wykorzystany w naturze, a rozliczenie urlopu przez zapłatę pracownikowi świadczenia pieniężnego możliwe jest wyłącznie w przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy (tj. w okolicznościach wskazanych w art. 171 § 1 Kodeksu pracy).

Na koniec należy zwrócić uwagę na to, że z dniem rozwiązania stosunku pracy prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, przy czym dotyczy to wyłącznie nieprzedawnionego urlopu wypoczynkowego.

Kiedy szef może odwołać pracownika z urlopu? W tym miejscu należy odróżnić bieg terminu przedawnienia dla roszczenia pracownika o ekwiwalent za niewykorzystany urlop od biegu terminu przedawnienia roszczenia o udzielenie urlopu wypoczynkowego.

Roszczenie o ekwiwalent przedawnia się z upływem lat trzech od wymagalności roszczenia - najczęściej jest to data rozwiązania stosunku pracy. Natomiast roszczenie o udzielenie urlopu wypoczynkowego przedawnia się z upływem trzech lat od końca roku kalendarzowego, za który urlop przysługuje, bądź najpóźniej z końcem pierwszego kwartału roku następnego, jeżeli urlop został przesunięty na ten rok z przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy.

Autor jest radcą prawnym z Kancelarii Prawnej Siwek Gaczyński & Partners Spółka Komandytowa

Piotr Kubiak